Marlene Erasmus

Lees meer oor Marlene Erasmus

JUNIE 2025 – PIEKNIEK PROJEK

1.Jy het nie geleef tot jy buite geeet het nie

’n Mandjie, ’n kombers… en ’n diep menslike behoefte om net vry te wees.

Iewers, lank gelede, moes iemand genoeg gehad het van formele eet-tradisies. Van klokslag-etes, stywe tafellopers, servette wat soos swane moes lyk, en messe wat altyd regs moes wees. Daardie iemand, dalk ’n stil rewolusionêr met sy sak brood onder die arm, het besluit: Kom ons vat ons kos buite toe. Weg van plafonne en protokol, weg van die druk om regop te sit. Weg van stil wees op die verkeerde tyd en van “pasop vir jou klere.”

Dis moeilik om met sekerheid te sê waar piekniek regtig begin het. Die Franse het in die 17de eeu die term pique-nique gebruik – iets soos “pik en knibbel,” of “bring-en-deel” begin en ja, dit het gewild geword toe hulle hul tuine oopgemaak het vir ontspanne saamwees. Maar as jy mooi dink, is piekniek waarskynlik baie ouer as Franse finesse. Ek glo dis ’n oerinstink.

Dit sit in ons menswees, in daardie eenvoudige drang om kos en saamwees te deel in die buitelug. Miskien het dit reeds begin toe iemand in die oertyd sy stukkie vleis oor die kole gerooster en met ’n ander gedeel het, sommer so sit-sit onder die sterre. En daar, op ’n klip of ’n lap, het hulle saam geëet en iets ontdek: Eet smaak anders buite. Sagter. Meer eg. Jy eet stadiger, luister beter en lag makliker.

Piekniek is in sy wese nie pretensieus. Jy hoef nie iets spesiaal te hê nie. ’n Paar toebroodjies, ’n kombers, ’n koeldrank of koffie in ’n fles. En tog verander dit in ’n fees -juis omdat daar geen verwagting is nie. Dis juis dít wat so bevrydend is: jy mag mors, jy mag lê en lag met ’n krummel op jou wang. Geen stoele. Geen etiket. Net die wind, die geselskap en die sagte asem van tyd wat stadig beweeg.

Dit is waarom piekniek altyd meer as net eet is. Dit is ’n ervaring. ’n Ritueel van ontvlugting. ’n Klein rebellie teen die gejaag van die lewe. Wanneer laas het jy lank stilgesit sonder jou selfoon, sonder jou horlosie, sonder ’n agenda? Piekniek maak dit alles moontlik.

Dit is ook die plek waar generasies mekaar vind. Waar oumas konfyt op roosterbrood smeer en kleinkinders met rooi wangetjies agter balle aanhardloop. Waar die tannie met die sonhoed daai koue hoender uithaal wat almal jare later nog onthou. Waar iemand altyd die plastiek mes breek, maar niemand gee regtig om nie.

Piekniek leer ons dat kos nie net vir die maag is nie, maar vir die hart. Dit is herinneringe op servette, stories in koelhouers en nostalgie wat ruik soos vars brood en warm koffie. Dit is waar jy iemand se oë regtig raaksien, sonder filters.

En ja — soms is daar miere. En die wind waai die servette weg. En iemand mors die limonade. Maar dit hoort daar. Dis deel van die loslit-lekkerte.

As die son begin sak en jy jou goed bymekaarmaak, is daar altyd daardie laaste blik: kinders wat moeg en vol koek sit en giggel, ’n kombers vol broodkrummels en daardie gelukkige moegheid van ’n dag buite. Jy ry huis toe met stof op jou klere, maar geluk en vrede in jou bors.

Want piekniek, liewe leser, is nie net kos op ’n kombers nie. Dis hoe ons weer leer asemhaal. Dis hoe die lewe – vir ’n rukkie eenvoudiger voel.

’n Mandjie vol beloftes van môre. ’n Slukkie vryheid. ’n Stil viering van alles wat regtig saak maak.

So, pak daardie piekniek-mandjies …

©MarleneErasmus
30/06/2025

JULIE 2025 – SKADUWEE VAN TYD PROJEK

2.Vertikale tyd

Mens hoor dikwels mense kla dat tyd so vinnig verby gaan. Dan dink ek dat ek my tyd wil vat soos mens ’n lekker warm brood eet: stadig, met smaak en respek, amper met ’n gebed. Want vir my is daar oomblikke waar ek my tyd in heilige samesyn spandeer en ek noem dit vertikale oomblikke. Dit is die tyd wat nie net deur jou vingers glip nie. Oomblikke wat bly luier in jou hart, nie in die besige skedule van ’n dagboek nie, maar in die binneste. Hierdie is nie gewone tyd in die menslike sin nie, dit is heilige tyd.

Ek het dit besef toe ek vanoggend Psalm 90 lees: “Want duisend jaar is in U oë soos die dag van gister as dit verbyskiet…” Die vers is al baie gehoor, gelees en selfs ook gesing. Maar vandag het dit my stilgemaak. Nie net stil van buite nie, maar van binne. Dit is toe ek die vers nie net verstaan het nie, maar ontmoet het.

Vertikale tyd gebeur nie wanneer die horlosie sy gewone gang gaan nie. Dit is juis wanneer die horlosie irrelevant raak. Asof tyd self ook terugstaan en luister. Dit is wanneer God nie net in die Skrif is nie, maar in die oomblik. Dan besef jy: hierdie is nie net tyd nie – dit is teenwoordigheid.

Ons sien tyd ook in die klein dinge:
Wanneer jy in stilte bid en voel jy is nie alleen nie, al is jy die enigste mens in die vertrek.
Wanneer jy ’n vers begin skryf en jy besef: jy het nie die woorde gaan soek nie, die woorde het jou gesoek.
Wanneer jy ’n reuk ruik, of ’n foto sien, en iets van lank gelede kom terug soos ’n vriend wat jou besoek.
Wanneer jy iemand omhels en jy voel nie net hulle arms om jou nie — jy voel hul stille begrip.

Dit is die tyd wat nie verbygaan nie. Dit is tyd wat stilstaan – nie in stagnasie nie, maar in betekenis.

Die Bybel praat van kairos ook, nie net chronos nie. Jesus sê: “Die tyd is vervul.” Hy bedoel nie ’n dag op die kalender nie. Hy bedoel: nou is die oomblik. Die regte oomblik. Die heilige een. Die een wat nie weer kom nie, maar wat bly omdat dit by God hoort.

Ek dink ons moet weer leer hoe om tyd te sien. Nie net op ons foon of kalender nie, maar in mense se oë. In die stilte van die nag. In die oomblikke waar niks groots gebeur nie, maar iets ewig gebeur. Vertikale tyd is nie vir prestasie nie, dit is vir teenwoordigheid.

Hoe leef ’n mens in daardie tyd? Ek dink jy vertrou net. Jy jaag niks na nie. Jy hou jou hande oop. Jy bly gevoelig vir die fluistering wat nie in woorde kom nie. Jy gee erkenning aan daardie oomblikke, en jy deel dit met ander. Want daardie soort tyd hou nooit op nie, dit dra ander mense saam.

Ons is maklik vasgevang in take en reëls. Maar ek leer: wysheid groei nie net in kennis nie, maar in ontmoetings.

Vertikale tyd leer ons om te ontvang. Om te onthou. Om stil te wees sonder om te vrees. En om die Ewige raak te sien in die gewone.

Mag ons leer om die soort tyd te sien wat nie op ons horlosies staan nie. Die soort tyd wat nie net verbygaan nie, maar wat ons raak en ons herinner in Wie se hand tyd is.

©MarleneErasmus
31/07/2025

AUGUSTUS 2025 – ORDE NA CHAOS PROJEK

2.Jou huis is waar jou hart is

Ek het daardie huis nooit besit nie, maar vir jare het dit soos myne gevoel. Vir ses jaar het ek daar gewoon, ’n plek van stilte na ’n lang dag, ’n kombuis waar ek my gunsteling disse voorberei het, ’n stoep waar ek die seisoene verby sien rol het. Maar dit was nie net die mure of die dak wat dit ’n veilige hawe gemaak het nie. Dit was die lewe wat ek saam met my mense daar gebou het: troues in die tuin onder wit tafeldoeke en vrolike blomme, kleinkinders wat vir die eerste keer deur die voordeur kom, verjaarsdae waar die tafels vol ballonne linte en koek gestaan het.
In die grasdak-lapa het ons soveel keer gebraai, stories gedeel tot laatnag. Langs die swembad het ons kinders en kleinkinders se gelag die lug gevul. Ons het waatlemoengevegte gehou en piekniek op die lowergroen gras, wat nou nog ’n glimlag optower.

Dit was ’n huis vol siel en liefde, net ’n leë dop toe ons daar ingetrek het, maar gaandeweg het dit my ons eie paradys geword.

En toe, op ’n grys dag vol reën, het daardie oproep gekom. My hand was nog in gips ná ’n operasie, my lyf nog broos en pynlik. Die eienaar se stem het verskonend begin, maar die woorde het hard geval: daar is mense wat die huis kom besigtig, wat moontlik wil koop. Ek het by die tafel gesit, die reuk van reën swaar in die lug. Ek het gevoel hoe die mat onder my voete uitgeruk word.

Toe die bevestiging later kom dat ons moet trek, het ek net stil begin huil. Ek het op my bed gesit, ontsteld en met soveel vrae. Hoe beskryf jy die gevoel om jou veilige hawe te verloor? Nie net ’n dak nie, maar die plek waar jy vreugde en pyn beleef het, waar jy vriende gevoed en kleinkinders geniet het? Vir my het dit nie gevoel asof iemand nie net ’n huis verkoop nie, maar die hartklop van my lewe.

Eers was dit ontkenning van uitstel met die pakkery en nuwe plek soek. Die dae daarna het gevoel soos ’n warboel van kartondose en moedeloosheid. Hoe pak mens ’n hele bestaan in bokse? Hoe vat jy lag, trane en herinneringe saam? Ek kon skaars my eie hand gebruik, nou moes ek nog my hele lewe oppak!

En tog, tussen die chaos, het ek een troos gevind wat my gedra het. Elke oggend, voordat ek enigiets anders aangepak het, het ek rustig met my koffie in die tuin gaan sit. Hulp van die kinders het gehelp om die herstel te bring. Saam het ons orde aan die dag gelê.

Elke klein handeling van uitsorteer en verminder het my deur die dae gedra. Dit was genoeg om mee te begin.

Van daar af het ons die roetine uitgebrei: bokse is netjies gemerk en ’n notaboek het ’n lys van die inhoud. Ons het uitgegooi, uitgedeel en minder gemaak. Die chaos van nooit uitsorteer het ons elke dag in sy greep gehou. Elke aand het rooisbostee ons lywe getroos, al het die kombuis in kartonne verdwyn. Elke dag was ’n klein oorwinning, wat keer dat ek heeltemal weggevoer word.
Die dag toe ek uiteindelik die sleutels moes teruggee, het ek weer deur die mooi groen tuin gestap. Ek het die grenadella tussen my hande gehou en dankie gesê vir die voorreg om te kon plant na hartelus. Die vloere was skoon gevee, die huis leeg en die kamers vol eggo’s. Ek het my hand teen die deurkosyn gelê, swaar van emosie en tog ligter as weke tevore. Ja, ek het gehuil, maar dit was trane van afskeid én van dankbaarheid. Want ek het geweet: herinneringe verdwyn nie saam met die huis nie, hulle leef voort in my hart.

Nou, meer as ’n jaar later, leef ons in ’n nuwe ruimte: ’n kleiner huis, met ruimer asem van vrede. Hier sit ek smiddae op die bankie in my tuin en kyk hoe die perde kom water drink. Ek luister na die voëltjies wat baljaar in my waterfontein onder die ou witgatboom. Die chaos van toe voel ver weg – soos ’n storm wat uitgewoed het, maar sy spore in my siel gelos het.

Ek verstaan nou: orde kom nie net in bakstene en ’n bekende adres nie; dit kom van die roetines en die vrede wat jy skep waar jy ís.

Ons is dolgelukkig hier in ons nuwe paradys. Die huis is beskeie in grootte, ryk in rus en eenvoud, lê die anker steeds in die klein handelinge: ’n tuin wat floreer, ’n beker tee, voëltjies wat hul vlerke in die fontein bad.
En ek besef: uit die grootste chaos kan nuwe ritme groei – soos vars gras ná ’n veldbrand.

©MarleneErasmus
24/09/2025

(792 woorde)

 

NOVEMBER & DESEMBER 2025 – OOP PROJEK

1.Slaap, jou wondersoete ding!

Daar kom ’n stadium in ’n mens se lewe waar slaap nie meer jou eie bedmaat is nie, maar ’n kieskeurige besoeker wat kom wanneer hy wil en dan boonop bly net so lank soos wat hy daarvan hou. Die ironie is, ek het hom vroeër jare nie juis waardeer nie. Ek het my oë gesluit en die wakkerwees-wêreld het verdwyn soos mis voor die son. Nou, aan die ander kant van sestig, moet ek hom hof maak soos ’n skaam geliefde. Met geduld. Met beloftes. Met warm melk en mooi woordjies van ondersteuning. En dikwels loop hy nog steeds verby my venster, soos ’n buiteperd in die ope velde.

Snags lê ek meestal doodstil – nie omdat ek so kalm is nie, maar omdat al my gewrigte hul eie taal praat wanneer ek te veel beweeg. Hulle kan vir jou ’n behoorlike gesprek voer! Die kamer is donker en die stilte hang soos ou klere teen my hangkasdeur. Ons kombers, lankal vertroud met die vorms en bulte van ’n lyf wat sy eie verhaal vertel, vou sagkens oor my heupe. Ek probeer doelbewus asemhaal, diep en rustig, soos voorgeskryf op aanlyn artikels. Daar waar die jonger garde my wil kom leer en vertel wat om te doen … Maar my gedagtes is wawydwakker, helder soos die sterre in ons droë Namibiese hemel.

Dit is vir my so eienaardig: deur die dag sukkel ek om te onthou. Ek stap kombuis toe en vergeet hoekom ek daar is. Ek blaai deur die televisiekanale en vergeet wát ek wou kyk. Maar as die maan hoog staan, word my brein ’n argivaris van alles wat ek ooit nog moes onthou: resepte van 1972, die naam van die Engelse onderwyser wat altyd “Mamma Mia” gesê het, die rekening wat ek Dinsdag moes betaal het en natuurlik: die vraag of ek onthou het om die stoof af te skakel. Dit is nie dat ek oor sekuriteit bekommerd is nie — dit is net dat ek weet, as ek opstaan om te kyk, sal die nag se rus soos ’n voëltjie wegvlieg en nie weer terugkom nie.

Intussen word my kussing gedraai, gedruk, gevou en omgekeer! Op dié koel kant. Op die ander koel kant. Totdat daar geen koel kant meer bestaan nie. Langs my snork my wederhelfte soos ’n kettingsaag wat al dekades getrou balke saag. Ek het al voorgestel dat ons Eskom daarvan bewus moet maak — dalk kan hulle hom in diens neem. Soos dinge nou staan, sny hy genoeg hout vir ten minste drie woonbuurte.

Ek luister na sy asemhaling – die ritme skerp en raserig, en vir ’n oomblik voel ek vreemd tevrede. Ons is al saam so lank dat selfs sy gesnork deel van die geheime klankbaan van ons bestaan is. Party niggies het herinneringe van romantiese musiek en sagte woorde. Ek het herinneringe van asemhaling wat klink asof iemand ’n trekker aanskakel daar in die verte. Maar hierdie is óns musiek, en dis goed genoeg.

In my soektog na slaap het ek alles probeer wat oumas, dokters, familie en onlangse gesondheidswebtuistes voorstel. Kamille tee – wat goed werk, mits jou blaas bereid is om die nag saam met jou te spandeer. Laventeldruppels op die kussing – dit is mooi vir die eerste uur; daarna ruik die kamer soos ’n apteek wat besluit het om parfuum te vervaardig. Meditasie, maar ’n mens kan nie in vrede asemhaal as jy jou eie asem monitor soos ’n brandalarm nie. Na drie minute het my rug gepraat, my voete gesing, en my senuwees het besluit die oefening is nie vir mense met ervaring nie.

Slaappille werk ook, maar bring ’n mens in die gevaar van vergeet. Want as jy vergeet dat jy een gevat het en weer een neem, word jy die volgende oggend wakker op die stoep, in jou pantoffels, met die koerant onderstebo en ’n halwe broodrolletjie wat jou hond jaloers aangaap.

En dan breek die nuwe dag aan. Die lig stort oor die tuin soos melk oor ’n koppie se rand. Die duiwe staan klaar gereed vir hul eerste vergadering van die dag, en ek sit met ’n koppie koffie op die stoep. As ek gelukkig is, vang ek bietjie son op my arms. As ek nog gelukkiger is, sluimer ek binne paar minute in. Die koffie loop dan in ’n dun strepie oor my bene af – ’n soort ‘badge of honour’ vir ’n nag van wakker lê.

Die moegheid loop saam met my deur die huis, deur die dag, deur al my gesprekke. Ek en my vriendinne sit saam, gesels los en vas oor die wêreld en sy vreemde dinge. Een vertel ’n storie ’n buurvrou met ’n raserige hond. My brein besluit om vir ’n oomblik te rus. Sy praat, ek knik, glimlag en vang soms net die laaste drie woorde: “en toe sê sy…!” Ek antwoord “Dis ongelooflik!”, en hoop maar dit pas in by haar vertelling.

Selfs in die kerk is ek nie heel veilig nie. Die prediker se stem is strelend soos ’n rivier deur ’n dorre veld. Hy praat oor die skepping, oor die goddelike asem wat lewe gee en ek neem sy woorde ernstig op: so ernstig dat ek my kop oorgee aan ’n knik en ’n sagte, heel menslike harde snork. Die tannie langs my tik my hard met die Bybel op die arm en fluister: “Die Here wil jou wakker hê.” Ek glimlag net, maar ek weet: dit was nie spiritualiteit nie, dit was ek wat vir die gemeente sing.

Televisie kyk word ’n heel ander avontuur. Ek gaan sit vir my gunsteling sepie; word wakker by die weervoorspelling. Ek probeer dan die weer kyk, maar teen die tyd dat die temperatuur vir môre aangekondig word, slaap ek weer rustig soos ’n baba.

Maar, en hier is die interessante deel: met die tyd begin ’n mens vrede maak met hierdie vreemde ritme. Slaap is nie meer eenvoudig nie – nie soos in jou twintigs, wanneer jy gaan lê, slaap en opstaan in ’n sekere patroon nie. Dit word eerder ’n gesprek of ’n dans tussen jou en jou liggaam. Soms begin die dans te vroeg. Soms begin hy te laat. Soms kom hy eers as jy al lankal vergeet het van die dans.

Snags, wanneer die huis stil is en die maan die vloere silwer verf, sit ek regop en luister na die naggeluide. Dit is ’n soort stil uur, een wat jou nie straf vir wakker wees nie. ’n Mens onthou. ’n Mens dink. ’n Mens kyk terug sonder bitterheid en vorentoe sonder vrees. As die slaap my dan vind, is daar iets sag daarby – iets wat ek vroeër jare nie geken het nie. ʼn Soort stil dankbaarheid.

En as ek nie slaap nie? Dan rus ek steeds. Want rus is vir my meer as net slaap. Dit is oë wat stil in die verte staar, hande wat nie werk nie en ’n hart wat rustig klop.

Slaap kom, soos alle goeie dinge, wanneer hy reg is.

En wanneer hy uiteindelik wel sy arms om my vou, voel dit soos ou, bekende beddegoed en sagte dagbreek – ’n herinnering dat selfs die nag ook sy eie troos bring.

En so fluister ek, elke aand, sonder haas:

“Slaap, jou soete ding.”

Al kom hy laat. Al bly hy kort. Hy kom mos nog steeds — en ek is hier om hom te ontvang.

©MarleneErasmus
21/11/2025

(1238 woorde)

 

JANUARIE 2026 – NUWE BEGIN PROJEK

1.Die dag na my besluit

Een ding is baie seker: niemand praat regtig oor die dag ná ’n nuwe begin nie.
Ons praat. Maar praat oor die besluit self – daardie oomblik wat ons die besluit geneem het, met baie bravade, vol vuur en groot woorde, praat ons nie! Ons hou van die idee: nuwe jaar, en nuwe voornemens Maar die dag ná die besluit is ons skielik stiller. Onopgesmuk. Sonder fanfare.

Dit is ’n gewone oggend.

Die ketel kook nie ewe skielik harder omdat ek besluit het om nuut te begin nie. Die son kom steeds op dieselfde tyd op. En … my lyf is steeds net so moeg soos gister en die dag voor dit! En: ergste van alles, my hardnekkige huurders, het nie oornag hul tasse gepak en verdwyn nie.

En tog.

Iets voel vir my anders?

Ek sit op die rand van my bed en luister hoe die huis ontwaak. Dit is daardie uur net voor die wêreld regtig begin raas – wanneer motors nog min is en selfs die voëls nie so hard sing soos later in die dag nie. My voete soek die koue vloer, soos altyd. My hand soek die bedlampie se skakelaar. Alles nog net dieselfde.

Ek dink dit is mos hoe nuut begin eintlik moet lyk: nie soos iets wat met oorverdowende lawaai sy opwagting maak nie. Sulke drastiese veranderinge laat mens dalk net skrik en dit laat jou vergeet van jou nuwe idees.

Vir baie lank het ek geglo ’n nuwe begin moet ’n heeltemal vreemde, nuwe voel wees. Soos om jou asem uit te blaas na ’n lang asem ophou! Maar wat as dit eerder voel soos ’n nuwe verantwoordelikheid? Soos: dit is nou so, nou moet ek met my nuwe besluit begin saamleef. Ek moet hom my metgesel op my lewensreis maak.

Mens raak nooit ontslae van jou verlede nie. Jy kan nie net totsiens sê en van hom vergeet nie! Dit bly in jou menswees, in die laaie van jou geheue. ’n Nuwe begin is nie ’n spierwit nuwe uitveër nie. Dit is eerder ’n nuwe bladsy met die vorige hoofstukke nog vars in jou geheue.

Ek stap na my kombuis en kyk deur die venster. Ek maak tee. Rooibostee. Want sommige dinge troos ’n mens wanneer daar verandering plaasvind. Die koppie is warm teen my handpalms. Dit is ’n klein, aardse troos. Ek drink stadig. Die smaak van Rooibos vul my asof ek my liggaam moet oortuig: hier begin dit, maar daar is nog tyd om gewoond te raak.

Die waarheid is dat ek nog altyd bang was vir nuwe dinge, of nuwe ’n manier van doen. Bang vir die gevolge wat dit kan bring. Want wanneer jy ophou hardloop, hoor jy dinge skielik anders. Jy hoor weer jouself – jou eie stem. Jy hoor ook waar jy vir jouself gejok het. Jy hoor ook watter drome jy lankal opsy geskuif het, soos radio’s wat net in die agtergrond gespeel het.

Maar dalk is ’n nuwe begin nie om iets nuuts te word nie. Dalk is dit om terug te keer na iets van ouds wat jy verloor het toe jy te besig was om net te oorleef.

Ek dink aan al die kere wat ek gesê het: Later. Later sal ek rus. Later sal ek eerlik wees en mense vertel wat ek voel. Later sal ek begin leef soos iemand wat glo daar is nog baie tyd. “Later” het ’n lang skaduwee, en op ’n dag besef jy: later het net ’n gewoonte geword.

Om nuut te begin vra nie groot heldedade nie. Al wat dit van my vra is: wees getrou en gehoorsaam. Dit is daardie opstaan wanneer jy nog wil bly lê. Praat wanneer stilte eintlik die makliker keuse is. Dit is om te bly wanneer weggaan beter voel. Dit is beslis nie poëties mooi nie. Dit is prakties, en dit is ook bietjie uitputtend.

Maar dit is eg en reg.

Ek skryf my naam bo-aan ’n skoon, wit leë bladsy. Nie omdat ek iets aan ander mense moet bewys nie, maar omdat ek myself wil herinner: ek is hier. Vandag is dit my eerste dag van my nuwe begin. Dit is nie eers môre nie. Nie wanneer alles klaar reg en in plek is nie.
Vandag, met realiteit, twyfel en effens lae moed.

Die dag ná die besluit eindig sonder enige groot vuurwerke. Die son sak weer. Ek is steeds moeg, maar as ek my bedliggie afskakel, besef ek iets wat my verras: ek voel nie meer vasgeketting in gister nie.

Net verlig en vry.

En dalk is dit al wat ’n nuwe begin regtig is – nie ’n antwoord nie, maar nuwe spasie waarbinne ek nou leer asemhaal.

©MarleneErasmus
31/01/2026

(779 woorde)

 

MAART 2026 – HERFS/KAS P ROJEK

3.In die reuk van motbolle

Op oupa Koos se plot was daar een kas waaraan niemand sommer geraak het nie. Hy het nie in die voorhuis gestaan waar almal hom kon sien nie. Nee. Sy plek was agter in ’n skemer hoek van die huis. Gewone kaste hou klere en linnegoed. Maar om party kaste kom daar mettertyd ’n heilige stilte lê. Stilte wat oor jare nie ligter word nie, maar swaar bly.

In ou huise leer ’n mens gou van sulke kaste. Nie omdat iemand jou waarsku nie, maar omdat jy dit aanvoel. Oupa Koos se kas was vir my nog altyd daardie soort. Nie openlik verbode nie, maar tog nie vir elke oog bedoel nie. Sekere goed in ’n huis kry met die jare hul eie gewydheid. Jy weet dit lank voor jy weet waarom.

As kind het ek nooit geweet waarom daardie kas my so laat wonder het nie. Daar was niks besonders aan hom nie, tensy ’n mens verstaan dat party gewone goed oor jare iets van die mense rondom hulle begin dra. Miskien was dit juis die stilte daarom wat my laat wonder het. Nie die stilte van verwaarlosing nie, maar van iets wat te noukeurig bewaar is om sommer net vergete te wees.

Hy was ’n swaar kas, donker van lyf en geset in sy skemer hoek, nie net nog ’n meubelstuk in die huis nie. Die koperhandvatsels was dof en die hout op plekke glad van jare se aanraking. Uit sy nate het daardie bekende reuk van stowwerige motbolle gekom. Die ander meubels is gebruik, verskuif en gereeld afgestof. Maar hierdie kas het stil op sy plek gestaan. Hy het gevoel soos iets wat nie net bêre nie, maar bewaak.

Met die verloop van die jare het ek begin verstaan dat families nie altyd hul diepste hartseer begrawe nie. Partykeer word dit net versigtig in die donker gehou. Opgevou. Toegevou. Weggebêre waar dit nie te veel aandag sal trek nie. Miskien is dit waarom daardie kas my altyd laat huiwer het. Nie omdat ek geweet het wat daarin skuil nie, maar omdat ek lank voor die tyd al gevoel het dat sekere stiltes gewig het.

Die dag toe die kas uiteindelik oopgemaak is, het dit nie gevoel soos die oopmaak van ’n meubelstuk nie. Dit het gevoel soos die oopmaak van iets wat lank teen lig beskerm is. Die deure het swaar oopgegaan, asof die hout self gewoond geraak het aan toe bly. Die reuk het eerste uitgekom. Nie net die reuk van motbolle nie, maar ook daardie donker, droë reuk van ou linne, vergeelde papiere en jare wat sonder vars lug gelê het. Alles daarbinne was netjies, amper té netjies. Asof sorg self die laaste hand was wat daaraan geraak het. Dit was juis daardie orde wat my onkant betrap het. Want wanorde verklap verwaarlosing, maar netheid verraai iets anders: dat dit wat hier neergelê is, nie vergete was nie, net versigtig uit die lewe gehou.

Tussen die linne en ou papiere was dit juis die kleinheid van die goed wat my laat stilstaan het. Nie iets dramaties nie, maar broosheid self. ’n Enkele goue haarlok, versigtig bewaar. ’n Dokument, vergeeld en bros aan die kante, versigtig tussen ander papiere ingeskuif asof dit beskerm moes word. En toe, in oupa Koos se eie handskrif, woorde wat nie bedoel was om mooi te wees nie, net: “Voorkind.” In daardie oomblik het die stilte van die kas skielik ’n naamlose gewig gekry.

Die sertifikaat van Upington-Oos-hospitaal het die laaste donkerte oopgeskuif. Nie met groot woorde nie, maar met daardie koue, amptelike taal waarmee ’n dood op papier vasgelê word. Wat daarin bevestig is, het nie net ’n geheim blootgelê nie, maar ’n hartseer wat oupa Koos en ouma vir dekades saamgedra het: ’n kind wat vir aanneming bedoel was, maar nooit in iemand se arms beland het nie. ’n Lewe wat nog voor sy begin reeds uit die familieverhaal moes verdwyn, en toe in stilgeboorte geëindig het. Skielik was die kas nie meer net ’n plek van bewaring nie. Hy het geword wat hy dalk nog altyd was: die swygende hart van ’n verlies waarvoor daar in daardie huis nooit regtig woorde was nie.

Miskien is dit hoe sommige families met verdriet leer saamleef. Nie deur dit uit te praat tot dit ligter word nie, maar deur dit op te vou en tussen die gewone goed van ’n huis weg te bêre. Tussen lakens. Tussen winterklere. Tussen papier wat vergeel, maar nie verdwyn nie. Sedertdien dink ek anders oor ou kaste. Party bêre nie net wat van ’n huis oorgebly het nie. Party hou vas aan wat nooit heeltemal geleef kon word nie.

Die kas het nie net toegemaak nie. Hy het vasgehou.

©MarleneErasmus
18/03/2026

(784 woorde)

 

APRIL 2026 – PATRIOTISME PROJEK

3.Waar dit nog in ons leef

Ja, vandag is dit die 6de April, ek sit hier en ek dink met heimwee terug aan hoe ons dit vroeër gevier het. Daar was ’n tyd toe Van Riebeeckdag nog gevier is! Die dag het ook as Stigtingsdag bekend gestaan. Destyds het die dag nog sy plek op die kalender gehad. In die era waarin ons kinders nou leef, is dit heel anders. Baie dinge soos feesviering op sekere dae wat eens vanselfsprekend was, het stilweg uit die openbare lewe verdwyn. Net omdat dit verdwyn het, beteken dit nie dit het uit mense se harte ook verdwyn nie. Ons mag dit dalk nie meer soos vroeër nie vier nie, maar ek glo baie van ons dra die betekenis daarvan nog in ons binneste. Net anders. Stiller. Soos iets wat nie aan die groot klok gehang hoef te word nie.

 

Dit is snaaks as jy eers begin onthou, dat daar ander dinge sommer ook begin uitkom. Ek dink skielik aan Lentedag op die eerste September, daar by Laerskool Daan Viljoen in Keetmanshoop. Ons het agter op ’n ou oop sleepwa se bak gery, almal bont en vrolik aangetrek, met blomme oral. Dan ry ons deur Keetmanshoop se stofstrate en sing uit volle bors in Afrikaans: “Dis heerlike lente, die winter ‘s verby…” Vandag klink dit amper na iets uit ’n ander wêreld, maar ek kan dit nog helder voor my sien. Die stof wat agter die wiele opslaan. Die son op kindergesiggies. Die gelag. Die gesing. Die gevoel dat Afrikaans nie iets was waaroor ’n mens moes verduidelik of verskoning vra nie. Dit was net daar. Om ons. In ons. So natuurlik soos asem.

 

Miskien is dit hoekom ek al hoe meer dink ’n mens se eerste vaderland lê nie altyd op ’n kaart nie. Partykeer lê dit in jou hart en jou mond. In die taal waarin jy die eerste keer getroos is. Die woorde waarin jy die eerste keer geskrik het. Die eerste keer geleer het om dankie en asseblief te sê. Geleer is om stil te sit of regop te staan. Nog voor jy enigiets van geskiedenis of politiek kon verstaan, het jy geweet hoe jou eie mense klink. En iets daarvan bly lewenslank binne jou nes skrop.

 

Dit is nie Afrikaans wat my leer praat het nie. Ek is ingebed in Afrikaans. Dit het my leer leef. In baie ou uitdrukkings sit meer as net slim sêgoed. Daar sit ’n hele manier van menswees in. ’n Manier van vasbyt. ’n Manier van uithou. Wanneer iemand sê: “Stadig oor die klippe,” hoor ek nie net raad nie. Ek hoor mense wat reeds genoeg teen die lewe se skerp klippe gestamp het om te weet haastigheid help jou maar min. Wanneer iemand sê: “Môre is nog ’n dag,” klink dit eenvoudig, maar onder daardie eenvoud lê iets taai. Iets wat nie sommer tou opgooi nie. Dit is nie blink taal nie. Dit is dra-taal. ’n Taal wat nie daar is vir vertoon nie, maar ’n taal wat hou.

 

Van die diepste wortels van daardie taal lê vir my by gebed. Ek onthou as baie klein dogtertjie hoe Oupa Koos van Rooyen by die tafel in Nederlands vir ons kon bid. Ek het nie alles verstaan nie, maar ek het sit en luister na die eerbiedige woorde. “Heer God, hemelse Vader, zegen ons en deze uwe gaven…” het uit sy mond gekom met só ’n groot eerbied dat die hele vertrek anders geklink het. Dit is asof selfs die borde en lepels stiller geraak het wanneer hy begin bid. En saans met aandgodsdiens, het hy vir ons uit die groot ou Familiebybel voorgelees. Ek sien dit nou nog voor my. Die groot, swaar Bybel. Die vergeelde blaaie. Die sagte lig. Sy stem wat oud was, maar seker en vas. Dalk is dit hoekom taal vir my nooit net iets geword het waarmee ’n mens jouself uitdruk nie. Dit was van vroeg af ook eerbied vir my. ’n Geborgenheid en orde. Die besef dat woorde heilig kan voel.

 

’n Mens besef eers later hoe diep die taal van jou kinderdae in jou ingrawe is. Later mag jy fyner woorde leer ken. Jy mag meer geleerde mense hoor praat. Maar wanneer jou hart seer of bang is, of jy skielik dankbaar voel, loop dit dikwels terug na die eerste taal waarin jy geleer bid het. Na die taal van die tafelgebed. Na die stem van ’n oupa. Na die ou Bybel wat oopgevou is onder sagte lig. Dalk is dit juis daar waar die liefde vir jou eie begin het. Nie in groot verduidelikings nie, maar in die klein heilige oomblikke wat ’n kind se binneste help vorm.

 

Dieselfde geld natuurlik ook vir die goed wat baie mense maklik gering skat. Kinderrympies. Skoolliedere. Oggendbyeenkomste. Jong stemme wat nog effens raserig teen ’n saal se dak uitstyg. Op daardie stadium voel dit na niks besonders nie. Dit is net nog ’n lied of nog ’n rympie. Maar jare later besef jy daardie klanke het saam met jou grootgeword. Hulle het vroeg reeds iets van ritme en behoort in jou kom sit. Jy onthou dalk nie meer elke woord nie, maar jy onthou die gevoel. Daardie rympie wat jy voor in die klas voorgedra het: “Ta ra ra boemdery. Oupa het ‘n vark gery. Afgeval en seergekry. Opgeklim en weer gery. Ta ra ra boemdery!” Dit laat ’n knop in my keel.

 

Selfs jou familienaam dra meer as net letters. Jou familienaam kom met sy eie verhale. Met swaarkry. Met koppigheid. Met gebede wat lankal klaar gebid is, maar nog iewers deurskemer in die bloed van dié wat oorbly. Om jou naam met trots te dra, is om te erken dat jy nie uit niks uit kom nie. Daar was mense voor jou. Jou voorgeslagte. Mense wat gebou het. Mense wat bewaar het. Mense wat soms ook geval het, maar weer opgestaan het. Ek dink nie patriotisme beteken ’n mens moet die verlede blindelings ophemel nie. Maar dit beteken ook dat jy wel met waardigheid mag onthou. Jy mag erken dat daar in jou erfenis dinge is wat kosbaar is. Vandag mag jy besluit om nie die goeie in jou hande te laat verarm nie.

 

Daarom is liefde vir Afrikaans vir my baie meer as liefde vir klank. Dit is liefde vir ons erfenis. Vir die manier waarop hierdie taal saam met mense deur ons kombuise en kerkbanke gekom het. Dit het ook deur droogtes, oorlog, gebed en talle skooldae voort bly staan. Dit is ’n taal met stof aan sy skoene en geloof in sy borskas. En juis daarom is dit vir my deel van hoe ek vandag vir Suid-Afrika beleef. Nie die hele verhaal nie. Maar my deel daarvan. Die deel waarin ek my mense hoor. Die deel waarin ek hul volharding erken. Om Afrikaans lief te hê, is nie om ander tale minder belangrik te maak nie. Vir my is dit bloot om eerlik te wees oor wat my gevorm het, en oor die land wat deur hierdie taal in my kom woon het.

 

Miskien is dit hoekom dae soos 6 April nog saak maak, al staan dit nie meer amptelik op ’n kalender nie. Nie omdat ’n mens bloot aan ’n datum vasklou nie, maar omdat dit jou herinner aan iets wat baie dieper lê as openbare vieringe. Dit gaan oor herkoms. Dit gaan oor die stil manier waarop identiteit in mense bly leef, selfs wanneer die wêreld reeds aanbeweeg het. Party dinge word nie meer met toesprake of seremonies oorgedra nie. Hulle word oorgedra in huise. In ons gesprekke of in ons stories. In gebede wat vandag nog gebid word. In die taal wat van geslag tot geslag oorgedra word.

 

Patriotisme word nie hardop uitgeskree nie. Partykeer lê dit juis in die stilte. In ’n ou uitdrukking wat skielik weer by jou opkom. In ’n tafelgebed. Of dit praat deur ’n kind wat nog ’n ou Afrikaanse rympie opsê. In die besef dat taal nie net iets is wat jy gebruik nie, maar iets wat aan jou toevertrou is. Iets wat ek en jy moet oppas. Iets wat jy moet oordra, lewend en waardig, aan dié wat ná jou kom.

 

Want uiteindelik begin ’n land nie altyd by afgebakende grense nie. Soms begin hy by geheue. By klank. In die taal wat in jou wortel geskiet het, lank voordat jy geweet het hoe om dit te benoem. En dalk is dit hoe ons vandag nog sekere dae vier. Nie meer soos vroeër nie, maar steeds in ons harte. Ons vier dit in ons taal. Ons vier dit in dit wat ons kies om nooit verlore te laat gaan nie.

 

Mag ons uit volle bors saam met C.J. Langenhoven sing:

“In die merg van ons gebeente,

in ons hart en siel en gees,

in ons roem op ons verlede,

in ons hoop op wat sal wees.

Deel geen ander land ons liefde,

trek geen ander trou ons af.

Vaderland! ons sal die juk dra,

al die jare, al die dae –

Ons sal bou, ons sal bewaar –

Ons vir jou, Suid-Afrika.”

 

©MarleneErasmus

(1451 woorde – Lied se woorde nie saamgetel nie.)

 

JUNIE 2026 – STREEK/OMGEWINGS PROJEK

1.Tsau/Khaeb – waar sagte sand die laaste sê het

Streke dra hul name soos geheime wat eers met tyd oopvou. Party name klink eenvoudig, maar as jy lank genoeg luister, begin hulle fluister van geskiedenis, landskap en mense wat lankal verdwyn het. So is dit met Tsau //Khaeb, ’n wêreld wat halfpad tussen stilte en herinnering leef.

Langs Namibië se suidwestelike kus lê ’n uitgestrekte gebied wat vir dekades afgesper was vir gewone voete en nuuskierige oë. Die see aan die een kant en die Oranjerivier aan die ander en berge wat soos wagte teen die binneland staan. Vir lank was dit ’n plek waar permitte, hekke en streng reëls ter sprake was. Alles ter wille van die klein blink klippies wat onder die sand gelê en wag het.

Vandag ken ons die streek as Tsau //Khaeb Nasionale Park. ’n Nama-naam wat “diep sand” of “sagte sand” beteken. ’n Naam wat sag op die tong lê, amper te lig vir ’n plek met so ’n harde geskiedenis. Voorheen was dit die Sperrgebiet. ’n Woord met harde klank en grense  wat nie toestemming gevra het nie, net bevele gegee het.

Die diamantverhaal het in 1908 begin toe Zacharias Lewala, ’n spoorwegwerker, ’n klippie opgetel het wat mooi blink langs die treinspoor gelê en skitter het. Daardie klein glinstering het die stilte van die kuslyn oopgebreek. Mense het ingestroom met hulle sifpanne en grawe.  Met hul drome wat groter as die woestyn was. Dorpe het uit die kaal aarde begin verrys: Kolmanskop met sy danssaal en ysblokke, Pomona en Elizabethbaai met hul kortstondige lewens en by Bogenfels die groot rotsboog wat soos ’n deur na ’n ander tyd bly staan het.

Ek wonder soms hoe dit moes voel om daar te woon, om soggens wakker te word met sand teen die venster en snags onder ligte te sit wat uit ’n ongenaakbare landskap opgetower is. Om te glo dat geld genoeg is om selfs ’n woestyn te tem.

Maar ’n woestyn leer jou geduld. En sy lesse is altyd stadig.

Toe die diamante minder geword het, het die mense begin wegtrek. Die musiek het stil geword. Deure het oopgewaai, vensters het gebreek en die sand het sy intrek geneem. Dit het nie oornag gebeur nie, maar stadig en seker deur elke opening gebeur.

Vandag lê die sand dik oor Kolmanskop se vloere. Dit kruip teen mure op en vul gange waar mense eens van groot rykdom gedroom het. Die huise staan nog, maar hulle behoort nou aan die woestyn.

Die woestyn het sy plek teruggevat.

Maar Tsau //Khaeb hou meer vas as net die geraamtes van die myn-dorpe. Onder die sand het die wrak van die Bom Jesus eeue lank gelê — ’n Portugese handelskip, soos ’n brief uit ’n ander tyd, gevou in lae sand en stilte.

Hier is elke duin ’n sin, elke sandkorrel ’n naam en elke windvlaag ’n geheim.

Ironies genoeg het die verbod die land self beskerm. Waar mense weggehou is, het plante bly groei, diere hul roetes bly volg en die aarde bly asemhaal sonder dat iemand dit sien. Meer as ’n duisend plantsoorte hou vas aan hierdie skynbaar leë wêreld. Ná reën verander die grond van kleur soos papier wat ingekleur word.

Ons kyk soms te vinnig en besluit te gou dat ’n streek leeg is.

Maar bruinhiënas volg die robbe-kolonies en gemsbokke sny hul lyne oor die vlaktes. Die voëls volg die kus en die riviermond en klein lewens vorm hul eie heelal op plekke waar water skaars ’n gerug is.

Die streek is beslis nie leeg nie.

Hy is net stil.

Toegang bly egter vandag nog beperk. Die vergete dorpies: Kolmanskop, Pomona en Bogenfels kan besoek word, maar net onder toesig. Die land maak nie al sy deure oop nie. Party plekke moet ver genoeg van ons af bly om hul geheime te behou.

Tsau //Khaeb vertel wat die land nog altyd was terwyl Sperrgebiet vertel wat mense van die land gemaak het.

Sagte sand, nie swak of leeg nie, maar geduldig genoeg om uiteindelik die laaste sê te hê.

©MarleneErasmus

22/06/2026

(667 woorde)

 

JULIE 2026 – LAAT EK JOU VERTEL PROJEK

2.Te kosbaar om klaar te vertel

“Onthou julle die dag toe Oupa Niklaas moes opstaan om oor sy sny brood te kon sien?”

 

Nog voordat iemand die storie behoorlik kon vertel, val ’n stem aan die oorkant van die tafel in:

 

“Dis nog niks. Laat ek jou vertel van Ouma Lilly op Kaiingbulte …”

 

So het dit altyd met haar stories gegaan. Die een herinnering het die volgende uitgelok, want Ouma Lilly was ’n vrou oor wie niemand net één storie kon vertel nie.

 

Sy was ’n Spreuke 31-vrou. Nie omdat sy ooit so na haarself sou verwys nie, maar omdat sy haar moue opgerol, die meelblik nadergetrek en eenvoudig aangegaan het met alles wat gedoen moes word. Oor haar eie swaarkry het sy min gepraat.

 

In haar jong dae het sy saam met Oupa Niklaas deur die Noord-Kaap getrek wanneer hy gaan boor het. Name soos Gordonia, Carnarvon, Grootdrink en die omliggende wêreld was aan haar bekend.

 

Oupa Niklaas was ’n boorman van beroep, ’n man wat met staal, stof en geduld water uit droë grond kon haal. Waar die boormasjien gestaan het, het hulle vir ’n tyd lank huis gemaak.

 

Hulle het vir ’n hele paar maande kamp opgeslaan naby Kaiingbulte, oos van die hoofpad deur die Boesmanland. Die naam het glo gekom van die tapyt kwartsklippies wat soos uitgebraaide kaiings oor die aarde lê.

 

Ouma Lilly het ’n ander verklaring gehad.

 

Volgens haar het die somerson mens en dier in daardie genadelose wêreld eenvoudig tot kaiings gebraai.

 

Soms het hulle op ’n plaas gebly waar die wind heeldag deur die kameeldoringbome gehuil het. Ander kere was dit op ’n kaal oop stuk grond waar daar saans net die lig van die vuur en die sterre was.

 

Oupa Niklaas het van vroeg tot laat by die boor gewerk, terwyl Ouma Lilly gesorg het dat daar kos was, die klere skoon was het en die kinders veilig en versorg gebly het.

 

Sy was ’n vrou van min woorde en het nooit van haar lewe ’n heldedaad probeer maak nie.

 

“’n Mens doen maar wat gedoen moet word,” het sy gesê wanneer iemand later wou weet hoe sy dit alles reggekry het.

 

Uiteindelik het hulle op Die Rant in Upington gaan woon. Oupa Niklaas het vir hulle ’n mooi witgekalkte steenhuis op die bult gekoop.

 

Daar het Ouma Lilly die huis aan die gang gehou en verder na die kinders omgesien. Daar was nooit tyd vir ledigheid nie. Haar dae was vol dinge van die huishouding. Wasgoed, kosmaak en vloere wat gevee en gewas moes word. Haar hande was gedurig besig om iets reg te maak, af te vee of reg te trek.

 

Wanneer Oupa Niklaas van ’n boorwerk af huis toe gekom het, het sy hom bederf asof hy maande weg was, selfs al was dit net ’n paar dae.

 

Dan het die kombuis vroeg reeds na gebraaide vleis, gestoofde groente en vars aartappelsuurdeegbrood geruik.

 

Ouma Lilly kon daardie soort boerbrood bak wat ’n mens laat vergeet het dat winkelbrood ooit bestaan het. Groot, ronde brode, goudbruin gebak met ’n kors wat kraak wanneer ouma dit sny.

 

Sy het ook nie suinig gesny nie.

 

Haar snye was dik genoeg om as bakstene te kwalifiseer.

 

Een middag het sy weer so ’n brood op die tafel neergesit.

 

Oupa Niklaas was pas terug uit die distrik. Hy het sy hande gewas, sy hare met die Brylcreem nat agteroor gekam en aan die kop van die tafel gaan sit.

 

Die kinders het reeds hulle hande onder die tafel uitgesteek, gereed om te begin eet sodra die tafelgebed afgehandel was.

 

Ouma Lilly het vir elkeen ’n sny brood afgesny. Toe sy by Oupa Niklaas kom, het sy met ’n besonder ruim hand gesny en die sny voor hom neergesit.

 

Hy het daarna gekyk.

 

Toe skuif hy sy stoel agteruit en staan op.

 

Ouma Lilly frons.

 

“Maar Niklaas, wat is fout?”

 

Hy het sy hande gevou, oor die groot sny brood probeer loer en ewe droog geantwoord:

 

“Net dat ek oor die brood kan sien voordat die liewe Heer die kos moet kom seën.”

 

Vir ’n oomblik was dit doodstil.

 

Toe bars al die kinders uit van die lag.

 

Ouma Lilly het hom ’n lang ruk staan en aankyk, die broodmes nog in haar hande. Daarna het sy die sny gevat, dit driftig middeldeur gesny en die een helfte teruggesit.

 

“Nou kan jy maar weer sit,” het sy gesê. “Die Here hoor jou net so goed van daar af.”

 

Jare later, toe Ouma Lilly reeds ’n weduwee was en alleen op Die Rant gewoon het, het die storie nog gereeld opgeduik wanneer die familie bymekaargekom het.

 

Die een het skaars klaar vertel, of iemand anders het reeds ingeval:

 

“Dis nog niks. Laat ek jou vertel van die dag toe Ouma Lilly …”

 

En so het die stories aangehou.

 

Van die keer toe sy ’n buurvrou se raad aangehoor en daarna droogweg gesê het:

 

“Ja, ’n mens kan dit seker ook só verkeerd doen.”

 

Van die dag toe iemand haar vra of sy nie bang was om alleen te woon nie.

 

“Waarvoor?” het sy geantwoord. “Die mense wat my ken, weet mos beter.”

 

Sy was skerpsinnig, maar nooit sommer net lelik nie. Haar woorde het ’n mens soms eers ’n paar sekondes later getref. Teen daardie tyd het die skewe glimlag om haar mond reeds gewys dat sy presies geweet het wat sy gesê het.

 

Op Die Rant het sy aangegaan soos sy altyd gedoen het. Sy het haar huis netjies gehou, kos gemaak, na die kinders en later die kleinkinders geluister en elkeen laat voel dat hulle spesiaal was.

 

Wanneer iemand haar bejammer het omdat Oupa Niklaas nie meer daar was nie, het haar oë net vir ’n oomblik sag geword.

 

Dan het sy haar skouers regop getrek en geglimlag.

 

“Hy het darem nou seker ’n boorgat gevind wat nooit sal droogloop nie,” het sy gesê.

 

Niemand het geweet of hulle moes lag of huil nie.

 

Gewoonlik het hulle albei gedoen.

 

Eers baie later het ons verstaan dat die stories nooit regtig daaroor gegaan het wie die snaaksste een kon vertel nie.

 

Elke “dis nog niks” was maar iemand se manier om nog ’n stukkie van Ouma Lilly te onthou soos sy was.

 

Soos ’n dik sny warm boerbrood. Te groot om alleen klaar te eet.

 

En te kosbaar om ooit klaar te vertel.

 

©MarleneErasmus

(1054 woorde)

 

AUGUSTUS 2026 – AANHALINGSPROJEK

1.Padkos vir die hart

Tema: Wat stories aan mense doen. (Woordtelling: 1 343)

Daar is iets aan die langpad. Dit maak mens rustig.

Na die eerste honderd kilometer dink jy nog jy gaan fluks deurdruk. Teen die derde honderd kilometer begin die koffiefles belangriker lyk as die landskap en wonder jy hoekom elke padteken skielik belowe dat die volgende dorp “net” nog sestig kilometer is.

Dit is dan wanneer ’n mens begin uitsien na eenvoudige dinge.

’n Vulstasie. ’n Toilet wat werk. Iets koud om te drink. ’n Toebroodjie wat nie heeltemal deur die plastiek platgedruk is nie.

Dalk is dit waarom Dana Snyman se woorde my so getref het:

“Stories is soos brood vir die hart. ’n Mens het stories nodig soos jy water nodig het.”

Hy kon sy stories met enigiets vergelyk het. Met musiek. Met lig. Met vlerke. Met vuur.

Maar hy kies “brood en water”.

Die twee dinge wat niemand hoef te versier om hul waarde te bewys nie.

Daardie eenvoud sê vir my baie van Dana Snyman as skrywer. Sy stories kom nie met ’n silwer skinkbord opgedis nie. Hulle sit eerder langs jou in ’n motor, stof op die skoene, ’n kreukel in die hemp en genoeg tyd om te gesels.

En voor jy jou kom kry, ry jy saam.

Ek dink dit is wat my die meeste van hom beïndruk: hy neem my na plekke waarheen ek waarskynlik nooit doelbewus sou gaan nie en stel my voor aan mense by wie ek miskien nie vanself sou gaan sit nie.

Nie omdat hulle beroemd is nie.

Juis omdat hulle nie is nie.

By Dana is die land nie net ’n kaart met provinsies en hoofpaaie nie. Dit is gewone mense. Mense wat werk. Mense wat sukkel. Mense wat planne maak. Mense wat die verlede anders onthou. Mense wat bang is vir die toekoms. Mense wat lag wanneer daar eintlik min rede is om te lag.

En dit doen iets aan my as leser.

Ek begin ’n reis saam met een stel menings en klim dikwels aan die einde ’n bietjie minder seker van myself uit.

Dit is waarvan ek so baie hou.

Ons leef in ’n tyd waarin sekerheid goedkoop geword het. Almal weet presies wat met die land verkeerd is. Almal weet presies wie die skuld moet kry. Gee iemand vyf minute en ’n internetverbinding en hy kan die ekonomie, onderwys, misdaad, rugby en beurtkrag sommer in een asem kom regmaak.

Dana se stories doen die teenoorgestelde.

Hulle maak dinge nie altyd eenvoudiger nie.

Hulle maak mense ingewikkelder.

En mense ís ingewikkeld.

’n Mens kan terselfdertyd goed en ’n bietjie selfsugtig wees. Snaaks en ook bietjie hartseer. Dapper en dalk diep binne ook bang. Jy kan na gister verlang en tog weet dat gister ook dinge gehad het wat nooit moes voortbestaan nie. Jy kan lief wees vir ’n land en terselfdertyd moedeloos daaroor voel.

Dana laat ruimte vir daardie teenstrydighede.

Dit is vir my ’n vorm van respek.

Hy druk nie elke mens in ’n netjiese boks en plak ’n etiket op die deksel nie. Hy laat die deksel oop.

Sy manier van kyk het my beïnvloed.

Ek het begin besef hoe maklik ’n mens ander mense klaar lees voordat jy ooit die eerste bladsy oopgemaak het.

Ons doen dit oral.

In ’n ry by ’n winkel. By ’n grenspos. In ’n restaurant. Veral op sosiale media. In ’n gesprek waar iemand een sin sê waarvan ons nie hou nie.

Ons besluit.

Daardie een is só.

Hierdie een is dát.

En klaar.

Maar ’n storie kan ’n mens se sekerheid lelik kom omkrap.

Wanneer jy lank genoeg saam met iemand se wêreld beweeg, begin die eenvoudige antwoord skeef sit. Jy hoef nie met hom saam te stem nie. Jy hoef nie sy keuses goed te praat nie. Maar jy sien meer as wat jy aanvanklik gesien het.

Vir my is dit waar Dana se “brood en water” inkom.

’n Mens het kos nodig om liggaamlik aan die gang te bly. Maar wat hou ’n mens se menslikheid aan die gang?

Dalk juis die vermoë om nog nuuskierig oor iemand anders te wees.

Om nie so vol van jou eie antwoord te raak dat daar geen plek vir iemand anders se ervaring oorbly nie.

Stories voed daardie deel van ’n mens.

Nie omdat elke storie ’n les met ’n mooi strikkie om moet hê nie. Ek vertrou enige storie minder sodra ek die gevoel kry iemand gaan nou vir my verduidelik wat ek daaruit “moet leer”.

Dana preek selde vir my.

Hy wys.

Hy stap ’n ent saam.

Hy laat ander praat.

Hy laat ’n stilte staan waar ’n stilte hoort.

En dan los hy my met die ongemaklike werk om self te dink.

Dis ’n gawe wat ek bewonder.

Nog iets wat my by hom tref, is sy humor.

Nie daardie soort humor wat ’n mens soos ’n piesangskil onder iemand se voet gooi en dan wag dat hy val nie. Dana se humor herinner my eerder daaraan dat die mensdom snaaks is sonder om enige hulp daarmee nodig te hê.

Ons probeer so hard om aanvaarbaar en waardig te lyk.

Intussen vergeet ons name, vat verkeerde afdraaipaaie, sê die verkeerde ding op presies die verkeerde oomblik en maak planne wat reeds by stap twee begin skeefloop.

Daar is troos daarin.

As ’n mens oor jouself kan glimlag, word die wêreld sommer ’n bietjie minder styf om die kraag.

Dana kry dit reg om humor en deernis langs mekaar te laat sit sonder dat die een die ander wegstoot. Ek kan lag en tog aan die einde besef daar was iets ernstigs onder die lag.

Dit is seker ook ’n soort brood vir die hart.

Nie alles wat voed, hoef swaar te wees nie.

Soms is ’n lag presies genoeg om ’n mens weer asem te laat skep.

Maar dit is die tweede deel van sy gedagte wat my telkens terugtrek: ’n mens hét stories nodig.

Nie net vir vermaak nie.

Nodig.

Ek het lank oor daardie woord gedink.

Het ons regtig stories nodig?

Ons kan tog leef sonder romans, rubrieke, reisverhale en vertellings. Die son sal steeds opkom. Die krane sal steeds loop, hopelik. Die belastingman sal jou beslis steeds vind.

Maar bestaan is nie dieselfde as betekenisvol leef nie.

’n Mens kan ’n hele dag tussen ander mense deurbeweeg sonder om een van hulle werklik raak te sien. Jy kan nuus lees totdat jou kop vol feite is en tog niks verstaan van hoe dit voel om die mens binne daardie berig te wees nie.

Stories skuif ’n mens nader aan mekaar.

Dít is die invloed wat Dana Snyman se werk op my het.

Hy maak my nie lus om hom na te boots nie. Ek wil nie Dana se stem leen of sy paaie probeer oorry nie.

Hy laat my eerder vra wat ek met my eie menslikheid doen.

Hoe vinnig oordeel ek?

Hoe maklik kyk ek weg?

Hoe dikwels verkies ek ’n eenvoudige antwoord bo ’n ingewikkelde mens?

En is daar nog genoeg sagtheid in my om my mening vir vyf minute opsy te skuif en net te hoor hoe die wêreld van iemand anders se kant af lyk?

Dit is groot vrae vir ’n man wat sy beeld by “brood en water” gaan haal het.

Maar miskien is dit juis die punt.

Die belangrikste dinge in ’n mens se lewe kom nie altyd met fanfare nie.

Party staan sommer op die tafel.

Dana Snyman se stories het my geleer dat menslikheid dikwels begin waar sekerheid ophou.

Waar ek nie meer sê: Ek weet presies wie jy is nie.

Waar ek eerder wonder: Wat weet ek nog nie?

Daarom bly sy aanhaling by my.

‘Brood vir die hart.’

Water vir ons menslikheid, wat maklik verdroog wanneer ons ophou om die mens in mekaar raak te sien.

En dalk is dit waarom ek ná ’n Dana Snyman-storie soms voel asof ek van ’n lang reis terugkom.

Die wêreld lyk nog dieselfde.

Die padtekens langs ons lewenspaaie staan nog waar hulle altyd gestaan het.

Maar ek kyk anders na die mense wat saam met my reis.

©MarleneErasmus
01/09/2026

Voetnota:
“Stories is soos brood vir die hart. ’n Mens het stories nodig soos jy water nodig het.” – Dana Snyman, aangehaal in Die Burger, 4 Mei 2007.