Pannekoek kan mos nie flop nie? (1093 woorde)

Ek moes onlangs my lag ophou toe ’n kollega kla oor ’n basaar waar die pannekoekdeeg kwansuis “te vloeibaar” was. Dit het my gedagtes onmiddellik teruggeflits na 1991, want as jy nie self gesien het hoe ’n rou pannekoek as ’n taktiese wapen gebruik word nie, het jy nog niks beleef nie.

As jy vandag deur Ogies ry, lyk dit min of meer soos die stel van ’n post-apokaliptiese rolprent waar die enigste oorlewendes ’n paar dwalende skape en kole-trokke is. Maar in 1991 was die NG Kerk Ogies die Vatikaan van die Hoëveld. En niks het die delikate sosiale struktuur van ons gemeenskap meer getoets as die jaarlikse kerkbasaar nie.

In daardie dae was die wêreld wreed maar duidelik opgedeel: jy was óf ’n plaaskind wie se pa ’n mielie-rykdom besit het, óf jy was ’n mynkind. Vandag ry die mynbestuurders blink dubbelkajuit-bakkies, maar in 1991 was die mynkinders amptelik beskou as die onderdorp se minderbevoorregtes. Hulle het gedink ons boere-reuk is mis; ons het gedink hulle hare ruik na steenkoolstof en goedkoop bles-room.

Dit bring ons reguit by die Pannekoek-Slagveld van 1991, gelei deur Tannie Breggie en Tannie Poppie.

Tannie Breggie was my pa se buurman se vrou. Sy was die elite. Sy het haar hare laat stileer in ’n perfekte, rotsvaste perm wat selfs ’n Hoëveldse haelstorm kon trotseer, en haar voorskoot was met die hand geborduur. Sy het die pannekoek-tafel beskou as haar regmatige erfenis.

En toe stap Tannie Poppie in. Tannie Poppie was van die myn-kwartiere. Sy het gerook soos ’n stoomtrein, haar oogskadu was altyd ’n helder, aggressiewe skakering van blou, en sy het ’n stem gehad wat geklink het soos ’n Isuzu-bakkie wat sonder olie luier. Tannie Poppie het besluit die mynmense gaan hierdie jaar húl stempel afdruk. Sy het haar eie swart riffelpanne gebring – panne wat gelyk het of hulle al in die Anglo-Boereoorlog diens gedoen het.

Die spanning in die kerksaal was tasbaar. Dit het geruik na ’n toksiese mengsel van warm kerrievleis, braaivleisrook van die biefstukke buite, en Tannie Poppie se Impulse-lyfsproei.

“Daardie deeg van Poppie lyk vir my ’n bietjie loperig,” het Tannie Breggie binnensmonds vir die dominee se vrou gefluister, hard genoeg dat die hele saal dit kon hoor. “Mens kan sien sy verstaan nie die kuns van ’n goeie Hoëveldse rysmiddel nie.”

Tannie Poppie het nie eers opgekyk van haar primus-stoof af nie. Sy het net die as van haar sigaret stip in die rigting van die poedingtafel getik en gesê: “Breggie se pannekoeke is so dik, mens kan dit as ’n modderflap vir ’n trekker gebruik.”

Die oorlog was amptelik verklaar.

Die eskalasie het nie by die deeg opgehou nie; dit het na die res van die basaarwerf oorgespoel. Net buite die saaldeure was die tombola-tafel en die perde-ryery strategies geplaas. My pa het sy oudste, dikvelligste ryperd, Bles, ingebring sodat die kinders teen vyftig sent ’n rondte om die kerkerf kon ry. Bles was gewoonlik so mak, jy kon ’n vuurwerk-vertoning op sy kruis hou sonder dat hy ’n oor roer. Maar Bles het nog nooit vir Tannie Poppie ontmoet nie.

Tannie Poppie was intussen besig om haar primus-stoof met metileerde gees te pomp asof sy besig was om ’n weermag-tenk op te wen. Haar blou oogskadu het weens die hitte reeds begin smelt, wat haar die voorkoms van ’n hoogs onstabiele riller-karakter gegee het.

Tannie Breggie het op daardie presiese oomblik verbygestap met ’n skinkbord vol perfekte, deurskynende pannekoeke. “Sien jy, Poppie? Dis hoe ’n vrou van stand dit doen. Sonder die gerook en die lawaai.”

Dit was die laaste strooi. Tannie Poppie het ’n rou, snotterige pannekoek direk uit haar mengbak gelig – ’n deeg-amoeba wat swaar en vormloos was. Met die presisie van ’n Olimpiese diskusgooier het sy dit die lug ingeskiet.

Die rou pannekoek het met ’n nat splat-klank reg teen Tannie Breggie se rotsvaste perm vasgeplak. Dit het onmiddellik soos ’n vloeibare gipsmasker oor haar oë en neus begin afloop. Breggie het ’n verstikte gil gegee, blindelings agteruit gestruikel, en regoor die tombola-tafel geval. Honderde botteltjies ingelegde perskes, tuisgemaakte blatjang en plastiek-snuisterye het met ’n helse lawaai op die vloer geval.

Dit was die presiese oomblik wat Tannie Poppie se oor-gepompte primus-stoof besluit het om op te gee op die lewe.

Met ’n harde WOEFS!-geluid het die stoof ontplof en ’n steekvlam van twee meter reg deur die oop venster buitentoe geskiet.

Bles, wat net daar buite gestaan het met die koster se huilende sesjarige seuntjie op sy rug, het sy oë herposisioneer, die vlamme gesien, en besluit Ogies is nie meer veilig nie. Die perd het gelyktydig weggespring en die pad gevat – reguit deur die kerksaal se dubbeldeure in.

Bles het die kerksaal binnegestorm met die spoed en grasie van ’n mal weermag-bakkie. Die koster se seuntjie het soos ’n bosluis aan sy maanhare vasgeklou, sy oë so groot soos pierings. Bles het nie briewe geskryf nie; hy het reguit gemik vir die trots van die VLV: die poedingtafel.

Bles se voorhoewe het eerste kontak gemaak met die poedingtafel se wankelrige poot. Die hele houtstruktuur het in stadige aksie in die middel deurgebreek.

Bles het bo-op Tannie Poppie se riffelpanne tot stilstand gekom, oral oortrek van die klapper en peppermint-tert, terwyl hy hard deur sy neusgate geblaas het.

Die saal was gelyktydig doodstil en skouspelagtig vernietig. Die plaasboere en die mynmense het eendragtig gestaan, almal oortrek van dieselfde taai, geel vla. Vir die eerste keer in Ogies se geskiedenis was daar nie meer ’n verskil tussen ryk en arm nie. Almal het geruik na karamel en absolute nederlaag.

Die dominee het stokstyf agter die verhoog se mikrofoon gestaan. ’n Enkele, weghol-koeksister het dramaties vanaf die plafon tot reg in sy boonste baadjiesak geval.

Hy het stip na die verwoeste saal gekyk. Sy oë het beweeg van Tannie Breggie se jellie-perm na Tannie Poppie wat klapper van haar blou oogskadu afvee. Hy het diep asemgehaal. Die hele gemeente het gewag vir die oordeel wat noodwendig moes kom.

“Gemeente,” het sy stem hard oor die luidsprekers gekraak, “ons sal die verrigtinge vanoggend hier moet afsluit. Maar onthou asseblief: die weeg van die slagvee begin stiptelik om twee-uur agter die graanskuur. En bring julle eie bakke, die vla is reeds verniet ingemeng.”

Vandag is daardie kerksaal lankal verlate. Die steenkool-treine fluit weemoedig in die agtergrond. Maar as die Hoëveldse wind skuins oor Ogies waai, kan jy sweer jy ruik steeds ’n sweempie van metileerde gees, kaneel, en die dag toe ’n perd die sosiale klasse van die 90’s platgeloop het.

—oooOooo—

© Ilana Oosthuizen, 2026