Die ‘aandeel’ van die menslike brein in linkshandigheid

Die menslike brein is die mees komplekse struktuur in die skepping van God. Met sowat 86 miljard neurone en triljoene sinaptiese verbindings, vorm dit die sentrum van bewussyn, denke, emosie en die funksionering van die liggaam.
Die brein van die mens kan dus beskou word as ’n biologiese “rekenaar”, wat anatomies bestaan uit twee hemisfere of te wel ’n linker- en regter lob, asook uit die samestelling van grys- en witstof.
Elke deel van die brein vervul ’n unieke rol, maar werk voortdurend saam in geïntegreerde netwerke wat menslike ervarings moontlik maak. Wonderlik nê? Kom ons kyk vlugtig na die anatomie van hiérdie, deur God geskepte ‘biologiese rekenaar’ waarmee hy die mens, by name vir jou en my, toegerus het.

Anatomatiese oorsig

Die brein is verdeel in twee hemisfere, naamlik die linker hemisfeer en die regter hemisfeer, wat deur die corpus callosum verbind word.
Elke hemisfeer bevat vier hooflobbe: die frontale, pariëtale, temporale en oksipitale lob. Hoewel daar ’n mate van spesialisasie is tussen die hemisfere, is dit belangrik om te verstaan dat die meeste kognitiewe funksies ’n hoë graad van interaksie en oorvleueling toon.

Die twee hemisfere van die brein en linkshandigheid

Wanneer mense oor die brein praat, hoor ’n mens dikwels dat daar twee “helftes” is – die linker- en die regter hemisfeer. Die beeld is dat die linkerbrein logies, analities en taalvaardig is, terwyl die regterbrein kreatief, musikaal en emosioneel is. Alhoewel daar ’n kern van waarheid hierin is, is dit belangrik om te verstaan dat die brein baie meer kompleks werk as net ’n eenvoudige verdeling tussen links en regs. Beide hemisfere werk voortdurend saam deur die corpus callosum, ’n dik bondel senuwees wat die twee helftes verbind soos ’n brug.

Linker- en regter hemisfeer – Wat beteken “dominansie”?

Die term hemisfeer dominansie verwys na die feit dat sekere breinfunksies, soos taal, beweging en persepsie, meestal in een van die twee hemisfere gesentreer is. Byvoorbeeld, by die meerderheid mense is taal (spraak, lees en skryf) hoofsaaklik in die linker hemisfeer geleë. Dit beteken nie dat die regter hemisfeer niks daarmee te doen het nie, maar wel dat die linkerhelfte die belangrikste rol speel.
Die hemisfeer wat “dominant” is, beteken dus net dat dit ’n oorheersende funksie vir sekere take verrig. Vir meeste regshandige mense is dit die linker hemisfeer. Maar by linkshandiges is die prentjie nie altyd so eenvoudig nie.

Linkshandigheid en die brein

Handigheid – of iemand links- of regshandig is, is nie ’n keuse nie. Dit ontwikkel reeds vroeg in die moeder se baarmoeder, waarskynlik deur ’n kombinasie van gene en brein ontwikkeling (Papadatou-Pastou et al., 2020). Interessant genoeg is sowat 10% van mense wêreldwyd linkshandig, en dit bly relatief konstant oor kulture en geskiedenisse heen. Dit dui daarop dat linkshandigheid deel is van menslike diversiteit, en nie ’n “afwyking” nie.
Wat taal en hemisfeer dominansie betref, lyk die prentjie só:
• Ongeveer 70% van linkshandiges het steeds linker hemisfeer-dominansie vir taal, net soos regshandiges.
• Ongeveer 15% van linkshandiges het taal-dominansie in die regter hemisfeer.
• Die oorblywende 15% gebruik ’n meer gebalanseerde verspreiding tussen die twee hemisfere (Knecht et al., 2000).
Dit beteken dat linkshandigheid nie outomaties beteken dat die regter hemisfeer “oorheersend” is nie. Dit is eerder ’n spektrum, en die brein van linkshandige mense toon dikwels meer buigsaamheid en variasie as dié van regshandiges.

Hoe gebeur dit?

Wetenskaplikes glo dat hemisfeer dominansie verband hou met hoe die brein tydens ontwikkeling gespesialiseer het. By die meeste mense is die linker hemisfeer eenvoudig meer doeltreffend in die hantering van opeenvolgende inligting – soos die volgorde van letters in ’n woord of getalle in ’n som. Die regter hemisfeer is beter in die verwerking van patrone en visuele of ruimtelike inligting – byvoorbeeld om gesigte te herken of musiek se ritme te voel (Gazzaniga, 2000).
Omdat handigheid ook met beweging te doen het (die linker hemisfeer beheer die regterkant van die liggaam, en die regter hemisfeer die linkerkant), is daar ’n natuurlike verband tussen watter hand ons verkies en watter hemisfeer sekere funksies meer ontwikkel. Maar dit is nie ’n perfekte een-tot-een-verhouding nie. Linkshandigheid kan met óf linker- óf regter hemisfeer dominansie vir taal saamgaan.

Mite: Die “regterbrein-mens” vs die “linkerbrein-mens”

’n Baie gewilde mite sê dat mense óf “linkerbrein” (logies, analities) óf “regterbrein” (kreatief, emosioneel) is. Neuro-wetenskap wys egter daarop dat dit ’n oorvereenvoudiging is. Albei hemisfere is altyd betrokke, selfs in die eenvoudigste take. Selfs taal, wat tipies in die linker hemisfeer gesentreer is, gebruik die regter hemisfeer om intonasie, humor en konteks te verstaan. Net so gebruik musiek beide hemisfere: die regterkant vir toonhoogte en emosie, en die linkerkant vir ritme en struktuur (Corballis, 2014).
Dus, hoewel daar sekere neigings van spesialisasie is, is dit verkeerd om mense in net een boksie te plaas.
Kan dit chirurgies “reggestel” word?
Soms vra mense of handigheid of hemisfeer dominansie “reggestel” kan word – veral ouer generasies het linkshandige kinders probeer dwing om regshandig te skryf. Vandag weet ons dit is nie net onnodig nie, maar ook skadelik. Dit kan byvoorbeeld taalprobleme, disleksie of konsentrasie-probleme vererger, omdat dit die natuurlike brein organisasie versteur.

Wat chirurgie betref:

• Daar bestaan nie ’n prosedure om hemisfeer dominansie te verander nie.
• Neurochirurge kan wel, in gevalle van ernstige epilepsie, ’n hemisfeer gedeeltelik verwyder of “afskakel”. Verrassend genoeg kan kinders dan dikwels herstel, omdat die oorblywende hemisfeer sekere funksies oorneem (Vikingstad et al., 2000).
• Maar dit is ’n uiterste en baie seldsame mediese ingreep, en dit beteken nie ons kan of moet mense se brein “herorganiseer” om hulle handigheid of dominansie te verander nie.
Handigheid en hemisfeer dominansie is natuurlike variasies. Dit is deel van hoe die menslike brein se rykdom en diversiteit funksioneer.

Wat beteken dit prakties vir linkshandiges?

Die belangrikste gevolg van linkshandigheid is meestal sosiaal, nie neurologies nie. Omdat die wêreld ontwerp is vir regshandiges (deur byvoorbeeld die uitleg van skryfboeke, gereedskap, musiekinstrumente), ervaar linkshandiges soms uitdagings. Maar neurologies gesproke is hulle net so normaal soos regshandiges. Trouens, daar is studies wat wys dat linkshandiges ’n oor- verteenwoordiging het in kreatiewe beroepe, wetenskap en sport (Holder, 2001). Dit beteken nie dat linkshandigheid “beter” is nie – dit wys net dat breinvariasie soms unieke voordele bring.

In ’n neutedop

Die brein het twee hemisfere, links en regs, wat deur die corpus callosum verbind word. Funksies soos taal en beweging is nie gelyk versprei nie; daar is gewoonlik ’n dominante hemisfeer. By die meeste mense – regshandig of linkshandig – is dit die linker hemisfeer. By ’n kleiner groep linkshandiges is dit die regter hemisfeer, en by sommige is dit albei. Handigheid self word bepaal deur genetiese- en ontwikkelings-faktore en kan nie eenvoudig “verander” word nie. Chirurgiese ingryping is nie ’n opsie om dit reg te stel nie, en dit is ook nie nodig nie. Linkshandigheid is ’n normale variasie wat net nog ’n laag byvoeg tot die wonder van menslike breindiversiteit.
———————————————-oooOOooo—————————————-
©Pieter Mostert

Voetnotas

• Die woord sinapies, is saamgestel uit die Griekse woorde syn, wat ‘saam’ beteken en ‘haptyn’, wat ‘verbinding’ of ‘om saam te voeg’ beteken. “Die woord synaptic verwys na iets wat verband hou met sinapsis, wat die verbinding is tussen twee neurone in die senuweestelsel. Dit sluit die prosesse in verband met die oordrag van seine van die een neuron na die ander in, insluitend die vrystelling van neurotransmitters en die aktivering van die volgende neuron.”
• Die corpus callosum ’n bondel van miljoene senuweevesels wat kommunikasie tussen die twee kante fasiliteer (Kolb & Whishaw, 2015).

                                 Bronne
  • Corballis, M.C. (2014). Left Brain, Right Brain: Facts and Fantasies. PLoS Biology, 12(1), e1001767.
  • Gazzaniga, M.S. (2000). Cerebral specialization and interhemispheric communication: Does the corpus callosum enable the human condition? Brain, 123(7), 1293–1326.
  • Holder, M.K. (2001). Why are more people right-handed? Scientific American.
  • Knecht, S., Dräger, B., Deppe, M., et al. (2000). Handedness and hemispheric language dominance in healthy humans. Brain, 123(12), 2512–2518.
  • Papadatou-Pastou, M., et al. (2020). Left-Handedness: An Updated Meta-Analysis of Sex Differences in Prevalence, and a Review of Theories of Development and Cognitive Effects. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 119, 282–302.
  • Vikingstad, E.M., et al. (2000). Language hemispheric dominance in patients with congenital lesions demonstrated by functional MRI. Neurology, 55(6), 823–828.

Rapporteer inhoud

• Issue: *
  Kopiereg inbreuk vuil taal Ongeldige Inhoud
• Your Name: *
  
• Your Email: *
  

• Details: *
  

Handig verslag