Alles onder die son

Alles onder die son

Tema: Die stories wat binne bly.  (Woordtelling 1274)

Daar is mense wat ’n mens leer lees. Ander leer jou luister. Die skool het my leer lees. Maar my ouma Lilly het my geleer dat ’n storie oral kan wegkruip.

Vandag onthou ek nie elke verhaal wat sy vertel het nie. Ek onthou eerder die gevoel daarvan: hoe gewone mense in haar mond karakters geword het; hoe ’n eenvoudige gebeurtenis ’n begin, ’n middel en ’n einde gekry het; hoe ’n mens nader gesit het om te luister omdat Ouma Lilly geweet het presies waar om stil te bly.

Sy was, soos ek haar vandag nog in my gedagtes onthou, ’n bo-baas storieverteller.

Toe het ek nog nie geweet dat sy besig was om iets in my wakker te maak nie.

Stories.

Vir lank het my stories stil geleef. As klein dogtertjie het ek gereeld vir my poppe stories vertel. Ek was reeds in my vyftigs toe ek in 2016 my eerste gedig geskryf het. Ja, julle lees reg. Ek was nie ses nie. Nie sestien nie. Twee-en-vyftig. Party mense sou dalk sê dit is laat om jou stem te ontdek. Ek dink vandag anders. Miskien moes ek eers genoeg leef sodat daar iets was om te vertel.

Daardie eerste gedig het nie met trompetgeskal gekom nie. Daar was geen groot aankondiging dat ’n nuwe hoofstuk in my lewe begin nie. Daar was net woorde. Een na die ander. ’n Gedagte wat ’n reël geword het. ’n Reël wat nog een geroep het. En toe ek klaar was, het iets in my verander.

Skryf het ’n deur oopgemaak waarvan ek nie eens geweet het daar is ’n sleutel nie.

Sedertdien het ek nog nooit werklik my pen neergesit nie.

Ek skryf wanneer ek bly is. Dan wil die vreugde uit my uitloop voordat dit te vol word. Ek skryf wanneer ek hartseer is, want verdriet is ’n swaar pakkie om woordeloos te dra. Ek skryf wanneer ek opgewonde is, wanneer ek uitsien na iets, wanneer ’n herinnering onverwags aan my mou kom trek, wanneer ’n klein ding my laat stilstaan.

Soms is dit ’n blom.

Net ’n blom, sal iemand dalk sê.

Maar wat beteken “net” wanneer die eerste reëndruppels op ’n blom se blare lê en die son dit soos klein glasstukkies laat blink? Wat beteken “net” wanneer ’n blomknop wat gister nog toegedraai was, vanoggend oopvou? Iemand anders stap verby. Ek wil gaan kyk. Ek wil weet watter kleur daar tussen die groen oopgebreek het. En kort voor lank begin woorde in my kop wakker word.

Dan is die blom nie meer net ’n blom nie.

Maar my pen kies nie net mooi dinge nie.

Daar is dae wanneer die nuus die asem uit my binneste druk. ’n Busongeluk. Kinders wat nie by die huis gekom het nie. ’n Natuurramp wat binne minute huise, strate en lewens wegvee. Water wat deur ’n dorp breek. Modder waar daar gister nog ’n kombuistafel gestaan het. ’n Skoen in die puin. ’n Ma wat wag op nuus wat niemand vir haar wil bring nie.

Dan wonder ek soms: Het ek die reg om hieroor te skryf?

Dit is nie my kind nie. Nie my huis nie. Nie my dorp nie. Nie my verlies nie.

Maar stilte voel ook verkeerd.

Want skryf is vir my nie om iemand anders se pyn vir mooi woorde te gebruik nie. Dit is om te erken: Ek het dit gesien. Dit het gebeur. Iemand het geleef. Iemand is vermis. Iemand se wêreld het op ’n bepaalde dag in twee geskeur: vóór en ná.

Dit is waarom die woorde van Zora Neale Hurston my so diep tref: “There is no agony like bearing an untold story inside you.”

Ek voel daardie sin.

Nie omdat elke onvertelde storie dramaties of tragies is nie, maar omdat ek weet hoe dit voel wanneer iets binne-in ’n mens bly roer totdat dit woorde word. ’n Storie hoef nie te skree om vertel te wil word nie. Party klop sag. Party wag jare. Party kom sit onverwags langs jou wanneer jy rooibostee drink. Party ruk jou in die middel van die nag wakker. Party kom terug uit jou kinderdae met die stem van ’n ouma.

Ouma Lilly het waarskynlik nooit geweet hoeveel stories sy aan my nagelaat het wat nie op papier geskryf was nie.

Haar grootste nalatenskap was dalk nie een spesifieke verhaal nie. Dit was die wete dat gewone mense se stories die moeite werd is om te vertel.

Dit het my manier van kyk verander.

Waar iemand ’n ou man alleen op ’n bank sien, wonder ek wie op daardie bank langs hom behoort te sit. Waar iemand ’n verlate huis sien, wonder ek wie laas die deur toegesluit het en of hulle gedink het hulle sou terugkom. Waar iemand ’n kind hoor lag, hoor ek sommer ’n versreël. Waar iemand ’n droë rivierloop sien, dink ek aan die eerste water wat weer daaroor sal kom. Selfs ’n gekraakte koppie, ’n ou foto, ’n leë stoel of ’n paar verslete skoene kan ’n storie dra as ’n mens lank genoeg kyk.

Skryf het my geleer om nie te haastig verby die wêreld te beweeg nie.

Dit het my ook geleer dat ouderdom ’n swak slot op ’n droom is.

As iemand in 2015 vir my gesê het dat ek eers die volgende jaar my eerste gedig sou skryf en daarna sou aanhou skryf oor feitlik alles onder die son, sou ek waarskynlik geglimlag het. Tog staan ek nou, op twee-en-sestig, met ’n dekade se woorde agter my en nog meer voor my.

Dit laat my dikwels wonder hoeveel mense dink hulle is te oud om te begin.

Te oud om te verf.

Te oud om te studeer.

Te oud om ’n instrument op te tel.

Te oud om hulle eerste hoofstuk te skryf.

Te oud om uit te vind dat daar nog ’n deel van hulleself is wat al jare wag om gebruik te word.

Ek het nie op twee-en-vyftig ’n skrywer geword omdat iemand my toestemming gegee het nie. Ek het begin omdat daar skielik woorde was wat nie meer stil wou bly nie.

En elke keer wanneer ek skryf, verstaan ek my ouma ’n bietjie beter.

’n Goeie storie gaan nie noodwendig oor groot dinge nie. Dit gaan oor raaksien. Luister. Onthou. Dit gaan daaroor om vir ’n oomblik te sê: hierdie mens, hierdie oomblik, hierdie vreugde of hierdie seer, hierdie blom of hierdie ramp was werklik en daarom verdien dit om nie heeltemal verlore te gaan nie.

Hurston se woorde het my laat besef waarom my pen so moeilik stilbly. Die “agony” waarvan sy praat, is vir my nie altyd pyn in die gewone betekenis nie. Soms is dit bloot daardie rusteloosheid wanneer ek weet ’n beeld, herinnering of gevoel wil êrens heen. As ek dit ignoreer, kom dit terug. Dit krap aan my binnekant. Dit beweeg rond. Dit wag.

Tot ek skryf.

Miskien het Ouma Lilly lank voor my eerste gedig reeds die eerste reël van my skrywerslewe geskryf. Nie met ink nie, maar met haar stem.

Sy het stories vertel en ek het geluister.

Jare later het ek my pen opgetel.

En nou, wanneer die wêreld voor my oopvou in al sy mooi, verskriklike, snaakse, ernstige, hoopvolle en menslike vorme, weet ek daar is maar een ding wat ek daarmee kan doen.

Ek skryf dit neer.

Want alles onder die son dra ’n storie.

En ek het geleer om te luister.

©MarleneErasmus

31/08/2026

**Voetnota:**

“There is no agony like bearing an untold story inside you.” – Zora Neale Hurston, Dust Tracks on a Road (1942).