Een dollar per jaar

1978

“Lee?”

Mary trek die voorste pante van haar kamerjas oormekaar en knoop die materiaalbelt vas.

“Hoekom sit jy hier in die donker?” vra sy verbaas en druk die skakelaar van die leeslamp aan.

Lee bly stil; lyk gedaan. Dan antwoord hy met ‘n skor stem: “Ek moes vandag vir my beste vriend vertel dat hy nie meer ‘n posisie by Ford het nie, Mary. Daardie uitdrukking in sy oë van ongeloof en toe onbegrip oor my verraad herhaal al heelnag voor my geestesoog.”

“Ek maak vir ons tee. Is die Ford Motormaatskappy dan nou finansieël in die moeilikheid? Ek het verstaan dit gaan juis … ”

“Nee, Mary. Dit is Henry Ford se manier om my te verneder. Hy is ‘n arrogante klein haantjie op ‘n groot mishoop en hierdie was sommer net ‘n lukrake afdanking. Hy is ‘n onvoorspelbare en impulsiewe diktator wat regoor die wêreld stralerjak. Kwansuis nou die dag sy suster se katte agterna gevlieg omdat sy hulle tydens haar vakansie gemis het.

“Jy en ek praat al ‘n geruime tyd oor die onverstaanbare rede hoekom hy my in die laaste tyd al drie keer gedemoveer het. En ek is die president van sy maatskappy!” sê Lee Iacocca omgekrap.

“Ek kan verstaan dat jy gefrustreed is, Lee, maar trap versigtig as jy nie beplan om te bedank nie. Julle het twee botsende ego’s en … ”

“Syne is ‘n opgeblaaste ego, Mary! Ek het eerder ‘n oortuigende bestuurstyl wat tot op hede baie suksesvol is. Hoekom dink jy het hy my nommer twee in die maatskappy gemaak? Die Ford Motormaatskappy het slegs in Henry se skoot geval omdat hy dit geërf het. Hy besit geen logiese toekomsvisie nie.”

“Juistemeer,” antwoord Mary sag, “en ‘n onbevoegde eienaar met ‘n opgeblaaste ego kan gevaarlik wees. Niemand is ongelukkig onvervangbaar nie, Lee.”

“Dit sal die dag wees! Sonder my kon die Ford Motormaatskappy nooit so suksesvol  geword het nie. Niemand ken die motor industrie so goed soos ek nie. Ek weet presies wat aangaan in sy maatskappy. My bonusse ingereken het ek die laaste twee jaar $100 000 000 per jaar huis toe gebring. En dit is ook niks minder as reg nie, want sonder my sou hulle nooit soveel wins gemaak het nie.”

“Jy is seker reg, Lee,” sug Mary en neem sy hand. “Kom nou eerder bed toe.”

“Dit is byna dag. Ek kan netsowel aantrek en kantoor toe gaan. Ek sal sommer ontbyt by een van ons kelners bestel,” wys Lee haar voorstel van die hand.

‘

Nadat Henry se sekretaresse die deur stilweg agter haar toegetrek het, blaas Lee Iacocca ‘n gefrustreerde sug uit en stoot met sy hand deur sy dwarsgekamde kuif.

“Die oomblik het dan seker aangebreek …,” dink hy hardop. “Drie jaar! Dit het Henry Ford II drie jaar geneem om genoeg moed bymekaar te skraap om van my, Lee Iacocca, ontslae te raak.” Dit maak net nie vir my sin nie, dink hy wrang terwyl hy sy baadjie aantrek en deur sy weelderige kantoor-wooneenheid stap na die glaskantoor langsaan.

Henry en sy broer sit by die marmer konferensietafel in die “allerheiligste.”  Ten spyte van die sterk reuk van nuwe matte, sit beide met ‘n uitdrukking van “ons ruik riool” op hulle gespanne gesigte. Hulle beantwoord nie Lee se groet terug nie en ‘n ongemaklike atmosfeer van uitgerekte stilte hang opvallend in die lug .

“Daar kom ‘n tyd, Lee …,” en dan huiwer Henry. Hy hou sy oë nog die heeltyd neergeslaan.

“’n Tyd waarvoor?”

“’n Tyd wat ek dinge op mý manier moet doen,” sê Henry uiteindelik saaklik.

Lee Iacocca wag in stilte.

“Dit was aangenaam om my met … met jou te kon assosieer …,”

Lee gaap hom verbaas aan.

“maar, ek dink jy moet liewer gaan,” sê Henry. “Dit sal die beste wees vir die maatskappy.”

“Is jy van jou kop af, Henry? Hoekom? My nuwe Mustang word oor twee weke vrygestel. Die televisie-advertensie waar ek by ons nuwe motor staan, is reeds geskiet!”

“Dit is persoonlik. Dit is maar net een van daardie dinge.” Henry trek sy skouers op. “Wel, soms hou mens net nie van iemand nie.”

“Na twee-en-dertig jaar? Kyk my net om hemelsnaam in die oë!” kom dit ongeduldig van Lee.

“Jou tydsberekening stink, Henry!” sê Lee Iacocca skielik kwaad. “Die afgelope twee jaar het ons 1.8 biljoen per jaar gemaak!  En glo my maar Henry, jy sal nooit weer ‘n biljoen rand sien nie. En weet jy hoekom? Omdat jy in die eerste plek geen benul het van hóé ons die geld gemaak het nie.”

Sonder verdere woorde storm Lee uit die konferensiekamer en los die deur oop. Mary was toe al die tyd reg, stoom dit binne hom. Hy hét te naby aan Airforce One gevlieg.

~O~

“Lee …, néém die posisie. Aksie en uitdagings is jou kos. Ek wil jou ook nie heeldag hier onder my voete hê nie!” sê Mary met terglus in haar oë.

“Hulle hét my nodig …, en Chrysler ís méér as net in die moeilikheid, Mary. Dit blyk asof die maatskappy inwendige bloei. Maar ás ek die aanstelling neem, wil ek binne ‘n jaar número uno wees! Anders stel ek nie belang nie.

“As hulle my die CEO van Chrysler maak, kan ek die maatskappy binne ‘n jaar omkeer. Ek wéét ek het dit in my. Ek het die commom sense en besigheidsvaardighede wat hulle benodig. Die maatskappy is op die oomblik totaal ongeorganiseerd, maar ek sien kans om verder te bou op hulle lang tradisie van goeie ontwerp en ingenieursinnovasie. Ek dink met ‘n goeie dosis orde en dissipline het Chrysler tog ‘n toekoms.”

Lee kyk Mary bekommerd agterna toe sy verskoning maak om vroeg te gaan lê. Hy kwel hom al lank oor haar gesondheid.

~O~

“Luister Fraser, ek gaan nou oop kaarte met jou speel. Ons is almal saam aanboord van ‘n sinkende skip!” lig Lee Iacocca die vakbondhoof in.

“Is daar nie ‘n kans dat jý Chrysler nog kan red nie, Lee?”

“Nee.”

Fraser lyk geskok toe die impak van Lee Iocacca se woorde hom tref.

“As ons almal saamstaan, is daar ‘n skraal kans dat óns dit dalk sal kan doen,” glimlag Lee.

“Nou wat stel jy dan voor?”

Iacocca leun terug in sy stoel. “Ons begin deur aan die werkers te erken dat ons besig is om die stryd te verloor. Ons het nie meer geld nie en as gevolg van die lening, skuld ons die regering ‘n allemintige bedrag en ons kan dit nie terugbetaal nie.”

“Hoe lank kan ons nog aangaan?” vra Fraser versigtig.

“Op die uiterste drie maande. Dan lê ons skip op die seebodem.”

 

Sy vind hom in die donker. Sy kop met ongekamde hare lê skeef oor die wydgespreide papiere op die lessenaar.

“Lee, Lee! Ek maak vir ons iets om te drink. Jy werk jouself in die afgrond in en dinge kan nie so aanhou nie.”

“Mary, ek weier om te gaan lê. Die woord “faal” kom nie in my woordeskat voor nie.”

“Ek het jou lief, Lee en ek weet dat jy enigiets kan regkry as jy jou kop daarop gesit het, maar hierdie berghang skiet loodreg op in die lug. Dit is nie ‘n skande om jou rug op ‘n onmoontlike taak te draai en weg te loop nie. Om moed te hê gaan nie altyd oor oorwinning of sukses nie. Soms verg dit baie meer moed om met jou lewe aan te gaan terwyl jy weet dat jy nie die uitkoms kon beheer nie.”

Lee kyk by die venster uit. Die nuwe dag is besig om te breek. Hy het nooit besef dat dit al herfs is nie.

“Ek weet nie, Mary. Ek weet net nie,” sê hy uiteindelik. “Ek weet net dat ek myself en ander nog nooit gefaal het nie. Ek weet nie hoe om dit te doen nie.”

“Maak die idee jou bang?”

“Ek wil die idee nie eens oorweeg nie.”

“Wanneer laas het jy die dokter gesien, Mary?” vra Lee onverwags.

“Ek is okei, Lee. Moenie oor my ook nog bekommer nie.”

~O~

Lee Iacocca verskuif gespanne. Onder hom druis die stemme van ontevrede mans – mans wie se name hy teen hierdie tyd al ken. Mense met gesinne, huislenings, drome en ‘n beroep. Almal is vakbondverteenwoordigers wat na die ekonomiese belang van duisende ander gesinne moet omsien. Hy het sowaar meer van mense geleer in drie jaar by Chrysler as in twee-en=dertig jaar by Ford, besef hy verbaas.

Hy maak sy keel skoon en die stemme begin stadigaan bedaar.

Die grootsheid van die oomblik laat die bloed deur Lee se are ruis. Hy gaan nou as leier ‘n voorbeeld moet stel.

“Ons is almal saam in hierdie penarie,” begin hy, “en ons sal almal saam sekere opofferings moet maak om die maatskappy te red.”

Die stemme begin weer effens murmereer.

“Manne! Ek hou ‘n haelgeweer teen julle koppe! Ek het duisende poste beskikbaar teen sewentien dollar per uur, maar géén teen twintig dollar per uur nie.”

“Hoeveel gaan jy jouself betaal Meneer Iacocca!” skree ‘n man van onder af.

“Een dollar!”

“Een dollar per sekonde?” kom dit van êrens af en ‘n gelag klink in die saal op.

“Een dollar per jaar,” antwoord die CEO van Chrysler.

Dit word doodstil.

“Julle het tot môre-oggend om ‘n besluit te maak. As julle my nie uithelp nie, blaas ek julle breins uit. Ek verklaar Chrysler bankrot en julle, sowel as die werkers, sit sonder werk.”

~O~

1985

Hy vind haar in die donker en gaan sit. Dit dring tot hom deur dat die lug na byna-lente ruik.

“Ek het vir jou blomme gebring, Mary, net om dankie te sê vir jou goeie raad en omdat jy altyd op my trots gebly en geglo het. Ek is jammer dat ek dit nog nooit vir jou ook gesê het nie.

“Maar nietemin,” Lee begin lag, “jy sal bly wees om te hoor dat ons nou beter motors vervaardig. Ek bring nie meer daardie gemors-motors, soos wat jy hulle destyds genoem het, huis toe nie.

“Die nuwe K-motors en ons Minibus was net wat die publiek vandag nodig het. Mary, ons verkoopsyfers het deur die dak geskiet!

“Ek wens jy kon daar gewees het toe ons die regering se lening binne slegs drie jaar  afbetaal het. Jy sou so verlig gewees het!

“Ek onthou nog daardie nag toe jy vir my gesê het dat om moed te hê nie altyd gaan oor oorwinning of sukses nie; en dat dit soms baie meer moed verg om met jou lewe aan te gaan wanneer jy weet dat jy nie die uitkoms kan beheer nie.

“Jy weet dat ek in my lewe suksesvol was en ook gefaal het, Mary, maar ek dink dat dit wat jy tóé gesê het, vanaand vir my baie moeiliker is. Dit verg méér moed om voort te gaan nadat jy dít verloor het wat jy nooit weer kan terugkry nie.”

 

Rika Gerryts

(Woordtelling: 1811)