In die dans van woorde, waar die pen swaai en die skerm flikker, vergeet die moderne siel soms die stil krag van lees. Die oog, bedoel om te peil en te peins, word verruil vir die vinnige tik van vingers en die skribbel van gedagtes wat uitstort sonder om eers die grond te toets.
Ons leef in ’n tyd waar lede van digitale gemeenskappe (webwerwe, forums, sosiale ruimtes) gouer skryf as wat hulle lees. Hulle bou torings van woorde, maar selde snuffel hulle in die fondamente van ander se insigte.
Hierdie koorsige drang om te skryf en te publiseer, verdring die kuns van stil ontvangs, waar die siel met andere se woorde gemeenskap kan hê.
Breytenbach, in sy meditasies oor taal en wese, skryf: “Om te lees is om die self te verloor in die ander se stem, om vir ’n oomblik die wêreld deur ’n vreemde lens te sien”.¹
Tog, in ons haastige skryfdrang, verloor ons hierdie lens.
Die webwerf, ’n moontlike agora van idees, word ’n markplein van monoloë. Lede stort hul menings en skrywes, maar hoe selde duik hulle in die teks van ’n ander?
Die ironie is skrikwekkend: die ruimte wat lees en refleksie kan voed, word ’n verhoog vir selfuitdrukking, waar die ego babbel en die gees honger ly.
Krog, in haar besinning oor die krag van literatuur, merk op: “Lees is nie net kennis nie; dit is die oefening van empatie, die vermoë om die ander se pyn en vreugde te dra”.²
Maar empatie vereis tyd en ’n gewilligheid om te vertoef. Wanneer ons oë net vlugtig loer en ons vingers tik voor ons harte luister, verraai ons die potensiaal van die geskrewe woord.
Die leser wat nie lees nie, maar bloot babbel, bly ’n halwe mens — ’n stem sonder ore en ’n skrywer sonder diepte.
Die filosofiese prikkel lê hierin: lees is ’n daad van oorgawe en ’n erkenning dat die eieself nie volledig is nie.
Soos in die woorde van N.P. van Wyk Louw, “Die boek is ’n spieël, maar ook ’n venster; dit wys jou siel, maar ook die wêreld daarbuite”.³
Tog, as ons oë verruil word vir slegs ons eie stemme, bly die venster toe. Die gebabbel vul die lug, maar die stilte van lees, waar die siel groei, word vergete.
Sela.
Bibliografie:
¹ Breytenbach, B. 1983.
Die Ysterkoei Moet Sweet. P. 47
(Emmarentia: Taurus)
² Krog, A. 2006.
’n Ander Tongval. P. 23
(Kaapstad: Tafelberg)
³ Van Wyk Louw, N.P. 1959.
Vernuwing in die Prosa. P 112
(Kaapstad: Nasionale Boekhandel)