Tussen die hemel en die aarde (1479 woorde)

Gieljam van der Merwe het aan sy baadjie gepluk asof dit hom wou verwurg. Hy het gelyk soos ’n man wat op pad was na die verhoor van sy eie teregstelling. Om die waarheid te sê, vir Gieljam was hierdie besoek aan die stad bitter min anders as ’n galg-ervaring.

Sy plattelandse geneesheer, dokter Lategan – ‘n man wat Gieljam slegs vertrou het omdat hy ook Rooi poenskop-beeste geteel het—was onverbiddelik. “Gieljam,” het hy gesê terwyl hy na Gieljam se knieë gekap het, “daai kraakbeen is slegter as die grondpaaie ná die vloed. Jy gaan spesialis toe in die stad, of jy ry binnekort op ’n grassnyer rond.”

Nou het Gieljam gestaan voor die ingang van die mediese gebou – ‘n glaskas van ’n gebou wat so hoog in die lug opgestrek het dat dit gelyk het of dit die wolke as skuurpoeier wou gebruik. Waarom mense geboue bo-op mekaar wou stapel in plaas van langs mekaar, sou hy nooit verstaan nie. Daar was dan genoeg plek in die Vrystaat. Hier het die geboue gestaan soos kwaai skoolhoofde: té naby aan mekaar, té regop, en heeltemal te intimiderend.

Hy het die skuifdeure genader. Hulle het outomaties oopgegaan.
“Kyk nou daar,” het Gieljam hardop vir homself gebrom en sy hoed stewiger op sy kop getrek. “Nie eens die deure het die ordentlikheid om te wag dat jy aan hulle vat nie. Tierlantyntjies.”

Binne was die vloer so glad gepoleer dat hy kon sien sy vellies het dringend ’n was nodig gehad. Dit het geruik na ’n mengsel van bleikmiddels, duur parfuum en die kollektiewe angs van duisend mense wat te min sonlig kry.

En toe sien hy hulle. Die hysbakke.

Vir Gieljam was ’n hysbak niks anders as ’n vertikale doodskis met knoppies nie. Waarom sou enige mens met gesonde verstand in ’n staalboks klim wat aan ’n toutjie oor ’n diep gat hang?

’n Vrou met ’n fênsie bril het hom aangekyk. Haar naels was so lank en skerp dat sy waarskynlik ’n skaap daarmee kon slag.
“Kan ek u help, Meneer?” het sy gevra met ’n stem wat geklink het soos ’n kunsmatige antwoordmasjien.
“Ek moet na dokter Strydom toe. Hy is blykbaar op die tiende verdieping,” sê Gieljam, terwyl hy die woord ‘tiende’ uitspreek asof dit ’n vloekwoord is.
“O, die tiende vloer. Hysbak B, Meneer. Druk net die knoppie.”

Gieljam het na die ry hysbakke gestrompel. Sy knie het hard gekraak, asof dit met hom saamgestem het dat hierdie ’n baie slegte idee was. Hysbak B het met ’n vrolike “Ping!” oopgegly. Binne-in was daar spieëls teen elke muur en ’n jong man met ’n skootrekenaar onder die arm.

Gieljam het ingeklim, sy rug styf teen die agterste spieël gedruk. Die deure het toegeskuif en sy maag het dadelik agtergebly op die grondvloer.

“Môre,” sê Gieljam uit pure plattelandse gewoonte vir die jong man.
Die jong man het skaars opgekyk van sy foon af. “Uh, ja. Môre.”
“Hulle bou die plekke darem maar ongemaklik hoog,” probeer Gieljam weer, terwyl hy sy hande in sy sakke druk om te keer dat hulle bewe. “As die ding se tou breek, is ons albei net ’n kol op die kelderverdieping.”
Die jong man het hom koud aangekyk. ” Dis staalkabels met outomatiese veiligheidsremme, oom. Die ding kan nie net val nie.”
“Kabel is ’n kabel, neef. My oupa het altyd gesê: as jou voete nie aan die grond raak nie, is jy besig om te val of te hang. Nie een is goeie nuus nie.”

Die hysbak het by die vierde vloer gestop. “Ping!”

’n Vrou met ’n massiewe poedel in haar arms het ingestap. Die hond het dadelik na Gieljam se kakiebroek geruik.
“Mevrou, daardie ding gaan my byt,” het Gieljam gewaarsku.
“O nee, oom, wees rustig. Toffie is ’n emosionele ondersteuningsdier,” sê sy ewe parmantig.
“Wel, ek het nou dringend ’n emosionele ondersteunings-brandewyn nodig,” antwoord Gieljam terwyl die hysbak weer met ’n ruk boontoe skiet. Sy oë was vasgenael op die digitale syfers bo die deur. 5… 6… 7…

By die agtste vloer het die ligte skielik geflikker. Die hysbak het met ’n nare skok tot stilstand gekom. Die vrolike musiek wat uit die plafon gebrul het—iets wat geklink het soos ’n trekklavier wat in ’n wasmasjien vasgekeer is—het skielik verander in ’n swaar, gelaaide stilte.

“Nou ja,” sê Gieljam en haal sy hoed af om sy voorkop af te vee. “Hier sit ons nou.”
“O my hemel!” het die vrou met die hond uitgeroep. “Ons sit vas! Toffie, haal asem!”
Die jong man met die foon het skielik baie bleek geword. Sy tegnologiese kalmte het soos mis voor die son verdwyn. Hy het woes op die skerm begin tik. “Ek het nie opvangs nie! Hoe kan daar nie opvangs wees nie? Ek het ’n vergadering oor vyf minute!”

Gieljam het na die knoppie-paneel gekyk. Daar was ’n knoppie met ’n foon-prentjie en een met ’n klokkie. Hy het sy groot duim op die klokkie gedruk en dit daar gehou. ’n Skor stem het oor ’n luidspreker gekom.
“Tegniese dienste. Is daar ’n probleem?”
“Ja, meneer,” sê Gieljam hard, asof hy oor ’n raserige trekker moes praat. “Hier is drie mense en ’n baie senuweeagtige skoothondjie vasgekeer iewers tussen die hemel en die aarde. My naam is Gieljam, en ek is reeds laat vir die kniedokter.”
“Ons is bewus van die probleem, meneer. Ons stuur ’n tegnikus. Bly asseblief kalm.”

Die luidspreker het doodgegaan.

“Bly kalm,” het die jong man gehyg, terwyl hy teen die spieël afgesak het tot op sy hurke. “Daar is nie genoeg suurstof hier binne vir ons almal nie. Die poedel haal te vinnig asem!”
Gieljam het afgekyk na die jong man. Die ironie van die situasie het hom skielik getref. Hier was die groot stadsjapie, omring deur al sy moderne tierlantyntjies en tegnologie, en hy het inmekaar gestort oor ’n effense vertraging.

“Luister nou vir my, neef,” sê Gieljam terwyl hy wydsbeen gaan staan om sy balans te hou. “Kyk vir my. Haal asem deur jou neus. Op die plaas sit ons soms ure lank vas as die bakkie se domkrag ingee in die warm son. Jy gaan nie doodgaan van tien minute sonder internet nie.”
“Maar my kliënte…”
“Jou kliënte sal môre nog daar wees. Kyk vir die hond. Selfs die brak het nou opgehou bewe.”

Dit was waar. Toffie het nou doodluiters op Gieljam se vellies gaan sit. Die vrou het Gieljam met groot, betraande oë aangekyk. “Dankie, oom. Oom is baie dapper.”
“Ek is nie dapper nie, mevrou. Ek is net baie diep spyt dat ek nie vanoggend die trappe gevat het nie. Al moes ek op my hande en knieë kruip.”

Gieljam het in sy baadjiesak gevroetel en ’n pakkie biltong uitgehaal wat hy saamgebring het vir die pad. Hy het ’n stukkie afgeskeur en dit vir die jong man aangebied. “Hier. Kou hieraan. Dit gee ’n man kalmte. En dis egte wildsbiltong, nie daai soutvleis wat julle hier in die winkels koop nie.”
Die jong man het dit onseker geneem en begin kou. ’n Stadige glimlag het oor sy gesig gekom. “Dis eintlik baie lekker, oom.”
“Natuurlik is dit lekker. Dit kom uit die natuur, nie uit ’n fabriek nie.”

Vir die volgende vyftien minute het die hysbak ’n vreemde klein Vrystaatse oase in die middel van die betonwoud geword. Gieljam het vertel van sy Rooi poenskop-beeste, die vrou het verduidelik waarom Toffie eintlik van vegatariese hondekos hou (waaroor Gieljam net sy kop kon skud), en die jong man het erken dat hy eintlik nog nooit aan ’n lewendige bees gevat het nie.

Skielik het die hysbak met ’n harde Klak! herstel. Die ligte het helder aangebrand, en die nare trekklaviermusiek het weer begin speel. Die hysbak het saggies op beweeg en met ’n finale “Ping!” oopgegly.

Die digitale bordjie het gewys: 10.

Die deure het oopgegaan en die koel lug van die tiende vloer het ingestroom. Die jong man het opgespring, sy skootrekenaar weer onder sy blad en met Gieljam die blad geskud. “Dankie, oom Gieljam. Oom was my redding vandag.”
“Loop in die lig, neef. En kry vir jou ’n behoorlike mes,” sê Gieljam met ’n glimlag.

Die vrou met die hond het hom gegroet met ’n ligte knik. “Totsiens, oom. Toffie gaan oom mis.”

Gieljam het uit die hysbak gestap en sy hoed reggetrek. Sy knie het hom skielik weer herinner hoekom hy daar was. Hy het omgekyk na die hysbakdeure wat saggies agter hom toegemaak het. Hy het dit oorleef. Die wolkekrabber het hom nie ingesluk nie.

Hy het na die ontvangstoonbank van die spesialis gestap, sy skouers teruggetrek, en vir die ontvangsdame gesê: “More, dame. Ek is Gieljam van der Merwe. Ek is hier vir my knie, en as my dokter ooit weer vir my sê ek moet op die tiende vloer wees, gaan hy my self tot hierbo moet kry.”

—oooOooo—

© Ilana Oosthuizen, 2026